Monthly Archives Lipiec 2017

Royce’owska idea Boga

A zatem w Religions Aspect oj Philosophy opisuje się Absolut jako myśl. „Wszelka rzeczywistość musi być uobecnioną w jedności Myśli Nieskończonej.”2 Ale Royce nie rozumie tego terminu tak, by wykluczało to opisy Absolutu w terminach woli czy doświadczenia. W The Conception oj God („Pojmowanie Boga”, 1897) przekonuje, że istnieje absolutne doświadczenie, które pozostaje wobec naszego doświadczenia w takim stosunku jak organiczna całość wobec swych elementów składowych. Choć więc Royce często posługuje się terminem „Bóg”, jest oczywiste, że byt boski to dla niego Jedno, całość. Zarazem Boga czy Absolut pojmuje się jako byt samoświadomy. A naturalnym wnioskiem, jaki się nasuwa, jest myśl, że ja skończone są myślami Boga w jego akcie samo wiedzy. Jest więc w pełni zrozumiałe, że Royce ściągnął na siebie krytykę osobowych idealistów.4 i Owo wynoszenie państwa, które określa się nawet jako „boskie”, występuje ponownie w eseju Royce’a California: A Study of American Character („Kalifornia. Badania nad amerykańskim charakterem”, 1886).

czytaj dalej

Stworzenie zewnętrznego świata

Posługując się w ten sposób ową ideą Henry nie naśladował po prostu Cousina. Cousin bowiem podkreślał, że istnienie Boga znamy dzięki rozumowaniu indukcyjnemu, wychodząc od istnienia skończonych substancji, choć usiłował wiązać tę tezę z ideą Boga inspirowaną przez metafizyczny idealizm niemiecki: idea ta dawała klerykalnym krytykom powód do oskarżeń o panteizm. Henry’ego interesowała głównie odkupieńcza moc chrześcijaństwa w dziejach, a przyjmując Cousina ideę rozumu przenosił ją w kontekst teologii chrześcijańskiej. czesnego świata. „To, co potocznie nazywa się wśród nas transcen- dentalizmem, jest idealizmem – idealizmem, jaki jawi się w 1842 r.” 6 Materialista opiera się na doświadczeniu zmysłowym i na tym, co nazywa faktami, natomiast „idealista wychodzi od świadomości, a świat uważa za zjawisko”.7 Wydaje się więc, że materializm i idealizm są zdecydowanie sobie przeciwstawne. Gdy jednak zaczynamy pytać materialistę, czym są w rzeczywistości owe podstawowe fakty, jego solidny świat zaczyna się rozpadać. A fenomenalizm wszystko ostatecznie sprowadza do danych świadomości. Pod wpływem krytyki zatem materializm zaczyna przechodzić w idealizm, dla którego „myśl jest jedyną rzeczywistością… a przyroda, literatura, historia to tylko subiektywne zjawiska”.8

czytaj dalej

Amerykańskie Oświecenie – ciąg dalszy

Idea społeczeństwa obywatelskiego jako dobrowolnego zrzeszenia istot ludzkich, którego celem jest ustanowienie ładu społecznego jako ramy, w której może przejawiać się pokojowo prywatna inicjatywa – idea ta wiązała się w sposób naturalny z ideą prawa naturalnego, która zakłada i która musi popierać społeczeństwo zorganizowane. Teoria prawa naturalnego, której patronował Locke oraz inni autorzy angielscy i francuscy, znalazła wyraz w The Rights of Man4 („Prawa człowieka”) Thomasa Paine’a (1737-1809), deisty, który podkreślał suwerenność rozumu i równość praw wszystkich ludzi. Znalazła ona również potężnego rzecznika w osobie Thomasa Jeffersona który, jak dobrze wiadomo, ułożył w 1776 r. Deklarację Niepodległości. Ów słynny dokument stwierdza, iż jest oczywistą prawdą, że wszyscy ludzie zostali stworzeni jako równi, że Stwórca wyposażył ich w pewne niezbywalne prawa, a wśród nich w prawo do życia, do wolności oraz do ubiegania się o szczęście. Deklaracja stwierdza dalej, że rządy są ustanowione, by zabezpieczyć owe prawa, a czerpią swą władzę ze zgody rządzonych.

czytaj dalej