Amerykański „idealizm osobowy”

W pierwszym numerze „The Journal of Speculative Philosophy” Harris mówił o potrzebie filozofii spekulatywnej, która spełniałaby trzy zadania. Przede wszystkim powinna przynosić filozofię religii stosowną dla czasu, gdy tradycyjne dogmaty i autorytet Kościoła straciły swój wpływ na umysły ludzkie. Po drugie, powinna rozwinąć filozofię społeczną zgodnie z nowymi wymogami świadomości społecznej, która odeszła od czystego indywidualizmu. Po trzecie, powinna wyciągnąć głębsze konsekwencje nowych idei nauki, w której to dziedzinie, jak utrzymywał Harris, ostatecznie minęły dni zwykłego empiryzmu. Ponieważ filozofia spekulatywna oznaczała dla Harrisa tradycję rozpoczynającą się od Platona, a najpełniejszy wyraz osiągającą w systemie Hegla, wzywał on w rezultacie do rozwoju idealizmu inspirowanego przez pokantowską filozofię niemiecką, ale zgodną z amerykańskimi potrzebami.

Istnieją rozmaite próby urzeczywistnienia tego rodzaju programu, od idealizmu osobowego Howisona i Bowne’a do absolutnego idealizmu Josiah Royce’a. A ponieważ i Howison, i Bowne urodzili się przed Royce’em, należałoby może najpierw zająć się nimi. Proponuję jednak poświęcić następny rozdział Royce’owi, a w kolejnym rozdziale rozważyć pokrótce idealistów osobowych oraz pewnych innych filozofów należących do tradycji idealistycznej, wspominając nazwiska niektórych myślicieli młodszych od Royce’a.

Dobrze będzie jednak wskazać od razu, iż trudno jest dokonać jakiegoś ścisłego rozdziału między idealizmem osobowym a absolutnym w myśli amerykańskiej. Royce również był w realnym sensie idealistą osobowym. Innymi słowy, ta postać, jaką absolutny idealizm przybrał u Bradleya, wraz z przeniesieniem osobowości do dziedziny zjawisk przeciwstawionej dziedzinie rzeczywistości, nie była bliska myśli amerykańskiej. A w ogólności odczuwano, że właściwe urzeczywistnienie programu Harrisa zakłada, iż nie poświęca się osobowości ludzkiej na ołtarzu Jednego, choć były oczywiście różnice w akcentach, przy czym niektórzy myśliciele akcentowali Wielość, inni zaś bardziej Jedno. Stąd uprawnione jest rozróżnienie między osobowym a absolutnym idealizmem, pod warunkiem, że przyjmiemy zastrzeżenie, które właśnie wypowiedzieliśmy.

Można zauważyć również, że termin „idealizm osobowy” jest w kontekście myśli amerykańskiej nieco dwuznaczny. Posługiwał się nim, na przykład, William James mówiąc o własnej filozofii. Ale choć to użycie owego terminu było niewątpliwie uzasadnione, lepiej rozważać Jamesa pod nagłówkiem „pragmatyzm”.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>