Amerykańskie Oświecenie – ciąg dalszy

Idea społeczeństwa obywatelskiego jako dobrowolnego zrzeszenia istot ludzkich, którego celem jest ustanowienie ładu społecznego jako ramy, w której może przejawiać się pokojowo prywatna inicjatywa – idea ta wiązała się w sposób naturalny z ideą prawa naturalnego, która zakłada i która musi popierać społeczeństwo zorganizowane. Teoria prawa naturalnego, której patronował Locke oraz inni autorzy angielscy i francuscy, znalazła wyraz w The Rights of Man4 („Prawa człowieka”) Thomasa Paine’a (1737-1809), deisty, który podkreślał suwerenność rozumu i równość praw wszystkich ludzi. Znalazła ona również potężnego rzecznika w osobie Thomasa Jeffersona który, jak dobrze wiadomo, ułożył w 1776 r. Deklarację Niepodległości. Ów słynny dokument stwierdza, iż jest oczywistą prawdą, że wszyscy ludzie zostali stworzeni jako równi, że Stwórca wyposażył ich w pewne niezbywalne prawa, a wśród nich w prawo do życia, do wolności oraz do ubiegania się o szczęście. Deklaracja stwierdza dalej, że rządy są ustanowione, by zabezpieczyć owe prawa, a czerpią swą władzę ze zgody rządzonych.

Nie trzeba raczej przypominać, że Deklaracja Niepodległości to dzieło narodu, nie zaś dokonanie z zakresu filozofii polityki. A całkiem niezależnie od faktu, że znaczna jej część składa się z przygan pod adresem monarchy i rządu brytyjskiego, filozofia kryjąpa się za jej początkowymi zdaniami nie została w pełni rozwinięta w osiemnastowiecznej Ameryce. Sam Jefferson przyznaje więc, że zdanie, iż wszyscy ludzie zostali wyposażeni przez Stwórcę w pewne niezbywalne prawa, to kwestia zdrowego rozsądku. Znaczy to, że rozum potoczny dostrzega, iż musi być ono prawdziwe, nie potrzebując żadnego dowodu, choć z chwilą uznania jego prawdziwości można wyciągnąć zeń moralne i społeczne wnioski. A zarazem filozoficzna część Deklaracji stanowi znakomity przykład ducha i owoców amerykańskiego Oświecenia. Oczywiście nie ma najmniejszej wątpliwości co do jej historycznej wagi.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>