Całość osiągnięć pisarskich Russella

Całość osiągnięć pisarskich Russella, począwszy od logiki matematycznej aż do fikcji literackiej64, robi niezwykłe wrażenie. Ma on oczywiście zapewnione miejsce w dziejach logiki matematycznej. W filozofii ogólnej jego rozwinięcie empiryzmu z pomocą analizy logicznej, wraz z rozpoznaniem granic empiryzmu jako teorii poznania, stanowi ważną fazę nowożytnej brytyjskiej myśli filozoficznej. Co do jego pism popularnych dotyczących etyki, polityki i teorii społeczeństwa, nie można ich oczywiście umieszczać na tym samym poziomie co, powiedzmy, Humań Knowledge, nie mówiąc o Principia Mathematica. Ukazują one jednak interesującą osobowość, humanistę mówiącego, na przykład, że jego intelekt prowadzi go do wniosku, iż nie ma niczego w świecie, co przewyższałoby człowieka, choć jego uczucia gwałtownie się temu sprzeciwiają. Przyznaje on, że zawsze pragnął znaleźć w filozofii jakieś uzasadnienie „bezosobowych uczuć”, a jeśli nawet mu się to nie powiodło, „ci, którzy usiłują uczynić religię z humanizmu, który nie uznaje niczego większego niż człowiek, nie zadowalają moich uczuć”.65 Russell mógł być w tym stuleciu wielkim rzecznikiem niereligijnego humanizmu w Wielkiej Brytanii, ale miał swe zastrzeżenia wobec takiego humanizmu, w każdym razie na poziomie uczuciowym.

Trudno więc zaszeregować Russella w sposób jednoznaczny, uznając go na przykład za „empirystę” lub „naukowego humanistę”. Ale dlaczego mielibyśmy chcieć tego? Poza wszystkim jest on Bertrandem Russellem, odrębnym indywiduum, a nie po prostu elementem jakiejś klasy. A jeśli na starość stał się jakby instytucją narodową, nie zostało to spowodowane tylko przez jego pisma filozoficzne, lecz również przez jego złożoną i potężną osobowość arystokraty, filozofa, demokraty i bojownika o różne sprawy. Jest wprawdzie naturalne, że ci z nas, którzy podtrzymują przekonania zdecydowane i bardzo różne od przekonań Russella, które nadto on atakował, będą ubolewać nad pewnymi przejawami jego wpływu. Ale nikomu nie powinno to przesłaniać faktu, że jest on jednym z najwybitniejszych Anglików w tym stuleciu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>