Dla Peirce’a prawda i weryfikacja są tym samym cz. II

Otóż, istnieją pewne zdania, których obalenia nie sposób sobie wyobrazić. Takie są, na przykład, zdania czystej matematyki. Stąd, na gruncie wspomnianej wyżej interpretacji prawdy, prawda zdania czystej matematyki polega na „niemożliwości znalezienia kiedykolwiek przypadku, w którym ono zawodzi”.7 Peirce pisze niekiedy w dość mylący sposób o matematyce. Mówi,’ na przykład, że czysty matematyk zajmuje się wyłącznie hipotezami, będącymi wytworami jego wyobraźni, oraz że żadne zdanie nie staje się twierdzeniem czystej matematyki, „dopóki nie zostaje pozbawione wszelkiego określonego znaczenia”.8 Ale „znaczenie” trzeba tu rozumieć w sensie odniesienia. Zdania czystej matematyki nie mówią niczego o rzeczywistych rzeczach 9: czysty matematyk, jak mówi Peirce, nie troszczy się, czy istnieją, czy nie istnieją realne rzeczy odpowiadające jego znakom. A ów brak „znaczenia” jest oczywiście powodem, dla którego zdań czystej matematyki w ogóle nie można obalić, a więc dla którego są one koniecznie prawdziwe.

Są jednak inne zdania, o których nie wiemy z absolutną pewnością, czy są prawdziwe, czy fałszywe. Są to, jak je nazywał Leibniz, prawdy o faktach, w odróżnieniu od prawd rozumowych. A obejmują one, na przykład, hipotezy naukowe i metafizyczne teorie rzeczywistości. O zdaniu, którego w ogóle nie można obalić, wiemy, że jest prawdziwe.10 Ale hipoteza naukowa może być prawdziwa, choć nie wiemy, a w rzeczy samej nie możemy wiedzieć z pewnością, że jest prawdziwa. Choć bowiem empiryczne obalenie wskazuje, że hipoteza jest fałszywa, to, co nazywamy weryfikacją, nie dowodzi, iż jest prawdziwa, jakkolwiek na pewno dostarcza podstawy, by ją tymczasowo uznać. Jeśli z hipotezy x wydedukowało się prawomocnie, że w pewnych okolicznościach powinno nastąpić zdarzenie y, a w tych okolicznościach y nie następuje, możemy wnosić, że hipoteza x jest fałszywa. Ale wystąpienie zdarzenia y nie dowodzi z pewnością, że hipoteza x jest prawdziwa, może być bowiem tak, na przykład, że wniosek, iż w okolicznościach stanowiących ten sam zbiór powinno nastąpić zdarzenie y, można wydedukować z hipotezy z, lepszej, na mocy innych założeń, od hipotezy x. Hipotezy naukowe mogą mieć różne stopnie prawdopodobieństwa, ale wszystkie podlegają możliwym rewizjom. Faktycznie każde sformułowanie tego, co uchodzi za wiedzę ludzką, jest niepewne, wywrotne.11

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>