Dla Peirce’a prawda i weryfikacja są tym samym

Peirce odróżnia rozmaite rodzaje prawdy. Istnieje, na przykład, to, co nazywa prawdą transcendentalną, należącą do rzeczy jako do rzeczy.4 A jeśli mówimy, że nauka poszukuje prawdy w tym sensie, mamy na myśli to, że bada rzeczywiste cechy rzeczy, cechy, jakie rzeczy mają niezależnie od tego, czy wiemy, czy nie wiemy, że je mają. Ale tu zajmujemy się tym, co Peirce nazywa prawdą złożoną, która jest prawdą zdań. Tę zaś znów można podzielić. Istnieje, na przykład, prawda czy prawdomówność etyczna, tkwiąca w zgodności zdania z przekonaniem mówiącego czy piszącego. Istnieje też prawda logiczna, zgodność zdania z rzeczywistością, w sensie, który musimy teraz zdefiniować.

„Gdy mówimy o prawdzie i fałszu, odwołujemy się do możliwości obalenia zdania.”5 To znaczy, jeśli moglibyśmy wydedukować prawomocnie z jakiegoś zdania wniosek, który kłóciłby się z bezpośrednim sądem postrzeżeniowym, ów sąd byłby fałszywy. Innymi słowy, zdanie jest fałszywe, jeśli doświadczenie je obala: jeśli doświadczenie go nie obala, jest ono prawdziwe.

Może to wskazywać, że dla Peirce’a prawda i weryfikacja są tym samym. Ale namysł pokaże, że odrzuca on całkowicie zasadnie takie utożsamienie. Nie mówi bowiem, że zdanie jest prawdziwe, jeśli zostało empirycznie zweryfikowane, lecz że jest prawdziwe, jeśli nie zostało empirycznie sfalsyfikowane, założywszy, że możliwe było takie sprawdzenie. Faktycznie może ono nie być możliwe. Nadal jednak możemy powiedzieć, że dane zdanie jest fałszywe, jeśli, mówiąc prowizorycznie, kłóciłoby się z rzeczywistością odsłanianą w doświadczeniu, jeśli konfrontacja byłaby możliwa, a w przeciwnym razie jest prawdziwe. Peirce może zatem powiedzieć bez popadania w niespójność, że „każde zdanie jest bądź prawdziwe, bądź fałszywe’’.6

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>