Doktryna czystego doświadczenia

Znaczenie słowa „doświadczenie” jest notorycznie nieścisłe. Ale według Jamesa doświadczenie potoczne, w którym uświadamiamy sobie odrębne rzeczy różnych rodzajów oraz relacje różnych typów, wyrasta z czystego doświadczenia, które opisuje się jako „bezpośredni strumień życia, dostarczający materiału naszym późniejszym rozważaniom z ich pojęciowymi kategoriami”.12 Wprawdzie tylko o nowonarodzonych dzieciach i o ludziach w stanie półomdlenia można powiedzieć, że cieszą się stanem czystego doświadczenia w jego czystości, a jest to „jedynie inna nazwa czucia czy doznania”.13 Ale czyste doświadczenie, bezpośredniość czucia czy doznania to zarodek, z którego rozwija się doświadczenie uwyraźnione, i nawet w naszym potocznym doświadczeniu pozostają składniki doświadczenia czystego.

Z tej doktryny czystego doświadczenia możemy wyciągnąć dwa wnioski. Po pierwsze, w owym podstawowym strumieniu doświadczenia nie wyłaniają się jeszcze – w tych postaciach, w jakich je przeprowadzamy – rozróżnienia myśli refleksyjnej, takie jak rozróżnienie między świadomością a treścią, między podmiotem a przedmiotem, myślą a materią. W tym sensie czyste doświadczenie jest „monistycz- ne”, a James może o nim mówić jako o „jednym, pierwotnym tworzywie czy materiale w świecie, jako o tworzywie, z którego wszystko jest złożone”.14 Jest to doktryna „neutralnego monizmu”, którą James wiąże z radykalnym empiryzmem. Czystego doświadczenia nie można nazywać, na przykład, ani fizycznym, ani psychicznym: wyprzedza ono logicznie owo rozróżnienie, a więc jest „neutralne”.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>