EKSPERYMENTALIZM JOHNA DEWEYA CZ. III

Dewey często określa swą filozofię jako empiryczny naturalizm lub naturalistyczny empiryzm. A znaczenie tych opisów można chyba najlepiej ukazać mówiąc coś o jego ujęciu natury i funkcji myśli. Możemy rozpocząć od rozważenia znaczeniowej strony terminu „naturalizm” w tym kontekście.

Przede wszystkim myśl nie jest dla Deweya czymś ostatecznym, absolutnym procesem stwarzającym rzeczywistość obiektywną w sensie metafizycznym. Nie jest też czymś w człowieku, co stanowi element nienaturalny, w tym sensie, by umieszczała człowieka poza i ponad naturą. Jest to ostatecznie wysoce rozwinięta postać czynnego stosunku między żywym organizmem a jego środowiskiem. Z pewnością, mimo skłonności do używania języka behawiorystycz- nego Dewey w pełni sobie uświadamiał, że życie intelektualne człowieka ma własne swoiste cechy. Rzecz w tym jednak, że odrzuca on, na przykład, wychodzenie od rozróżnienia między podmiotem a przedmiotem jako od absolutnego i ostatecznego punktu wyjścia, lecz życie intelektualne człowieka traktuje jako coś, co zakłada uprzednie relacje i rozwija się z nich, a więc mieści się całkowicie w dziedzinie natury. Myśl jest jednym z procesów czy działań przyrody.

Wszystkie rzeczy reagują w jakiś sposób na swe otoczenie, ale nie reagują oczywiście w ten sam sposób. O rzeczy nieożywionej, na przykład, można powiedzieć, że w danym układzie okoliczności po prostu reaguje lub nie reaguje. Sytuacja nie narzuca żadnej trudności, którą rzecz może rozpoznać jako trudność i na którą może zareagować w sposób wybiórczy. Gdy jednak przechodzimy do dziedziny życia, znajdujemy odpowiedzi wybiórcze. W miarę jak organizmy żywe stają się bardziej złożone, ich środowisko staje się bardziej wieloznaczne. To znaczy, coraz bardziej niepewne staje się, jakie odpowiedzi są potrzebne z uwagi na interesy życiowe, jakie działania będą się najlepiej mieścić w szeregach działań, które podtrzymują ciągłość życia. A „w stopniu, w jakim występują odpowiedzi na to, co wątpliwe, jako na wątpliwe, uzyskują one jakość czegoś umysłowego”.8 Ponadto, jeśli takie odpowiedzi mają wyraźną dążność do zmiany tego, co niepewne, w pewne, tego, co problematyczne, w rozstrzygnięte, „są odpowiedziami intelektualnymi, a także psychicznymi”.7

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>