Etyka według Peirce’a

Przechodząc do etyki, możemy zauważyć, że Peirce opisuje ją na różne sposoby, jako, na przykład, naukę o dobru i złu, jako naukę o ideałach, jako filozofię celów. Ale mówi nam również, że „jesteśmy zbyt skłonni do definiowania sobie etyki jako nauki o dobru i złu”.35 Z pewnością, etyka zajmuje się dobrem i złem, ale pytanie podstawowe brzmi: „Do czego mam dążyć, czego mam poszukiwać?”“ Innymi słowy, podstawowym zagadnieniem etyki jest określenie celu postępowania etycznego, a przez postępowanie rozumie się tu rozmyślne i poddane samokontroli działanie. Pojęcie dobra jest więc podstawowe w etyce Peirce’a.

Według Peirce’a zatem etyka składa się z dwóch głównych działów. Czysta etyka bada naturę ideału, summum bonum lub ostateczny cel postępowania. ,.Życie może mieć tylko jeden cel. Właśnie Etyka określa ów cel.” 37 Etyka praktyczna zajmuje się zgodnością działania z ideałem, z celem. Tę pierwszą, etykę czystą, można nazwać nauką przednormatywną, natomiast etyka praktyczna ma ściśle normatywny charakter. Obie są potrzebne. Z jednej strony, system etyki praktycznej daje nam program przyszłego, rozmyślnego czy kontrolowanego, postępowania. Ale każde rozważne postępowanie ma cel, jest postępowaniem ze względu na cel. A ponieważ cel czy zamiar ostateczny określa etyka czysta, etyka praktyczna ją zakłada. Z drugiej strony pragmatyzm wymaga, by pojęcie celu dało się wyłożyć w terminach wyobrażalnych następstw praktycznych, w zdaniach warunkowych odnoszących się do rozmyślnego czy kontrolowanego postępowania. Nie wynika stąd jednak, że w etyce pragmatysta będzie obrońcą działania dla samego działania. Jak widzieliśmy bowiem, działanie rozmyślne czy racjonalne – a nim właśnie zajmuje się etyka – zmierza ku urzeczywistnianiu celu. ideału.

„Czysta etyka – mówi nam Peirce – była i zawsze być musi areną dyskusji dlatego, że jej badanie polega na stopniowym rozwijaniu wyraźnej świadomości zadowalającego celu.” A z poglądem tym pozostaje w zgodzie wyprowadzenie przez Peirce’a fundamentalnych kategorii on- tologicznych z fenomenologii czy „faneroskopii” w drodze badania nieusuwalnych formalnych elementów każdego doświadczenia. Dowiadujemy się również, że „metafizyka jest nauką o rzeczywistości”,52 zaś rzeczywistość obejmuje dla Peirce’a nie tylko to, co faktycznie istniejące, lecz również dziedzinę rzeczywistej możliwości.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>