FILOZOFIA C. S. PEIRCE’A

Choć idee pragmatyzmu można znaleźć w pismach pewnych innych myślicieli,1 twórcą ruchu pragmatystów w Ameryce był praktycznie Charles Sanders Peirce (1839-1914). Z pewnością, termin „pragmatyzm” wiąże się głównie z nazwiskierfl Williama Jamesa. Styl Jamesa bowiem jako wykładowcy i pisarza oraz jego jawne zainteresowanie zagadnieniami ogólnymi, zajmującymi umysły refleksyjne, szybko zyskały mu trwały rozgłos publiczny, natomiast Peirce w ciągu życia był mało znany i mało ceniony jako filozof. Zarówno jednak James jak też Dewey uznawali swój dług wobec Peirce’a. A po śmierci sława Peirce’a nieustannie rosła, nawet jeśli za sprawą natury swej myśli pozostał w znacznej mierze filozofem dla filozofów.

Peirce był synem matematyka i astronoma z Harvardu, Benjamina Peirce’a (1809-1880), a jego formalne wykształcenie zostało uwieńczone stopniem naukowym z chemii, który otrzymał w Harvardzie w 1863 r. W latach 1861-1891 pracował w Inspektoracie Wybrzeży i Badań Geodezyjnych Stanów Zjednoczonych, ale od 1869 r. związany był również przez kilka lat z Obserwatorium Harvardzkim. A jedyna książka, jaką opublikował, Photometric Researches („Badania foto- metryczne”, 1878), zawierała wyniki przeprowadzonych przez niego serii obserwacji astronomicznych.

W latach akademickich 1864-1865 oraz 1869-1870 Peirce wykładał w Harvardzie dzieje początków nauki nowożytnej, a w latach 1870-1871 logikę.2 W latach 1879-1884 był wykładowcą logiki w Johns Hopkins University, ale z różnych powodów nie odnowiono jego nominacji.8 I nigdy potem nie zajmował już żadnego stałego stanowiska akademickiego, mimo wysiłków podejmowanych w jego imieniu przez Williama Jamesa.

W 1887 Peirce osiedlił się wraz z drugą żoną w Pensylwanii i usiłował wiązać koniec z końcem, pisząc recenzje i artykuły dla słowników. Pisał w istocie bardzo wiele, ale poza kilkoma artykułami jego prace nie były publikowane aż do pośmiertnego wydania Collected Papers („Pisma zebrane”), których sześć tomów ukazało się w latach 1931-1935, a dalsze dwa w 1958 r.

Peirce nie pochwalał sposobu, w jaki William James rozwijał teorię pragmatyzmu, i w 1905 r. zmienił nazwę swej teorii z pragmatyzmu na pragmatycyzm, zauważając, iż ów termin jest dostatecznie brzydki, by go zabezpieczyć przed porywaczami. Zarazem cenił sobie przyjaźń Jamesa, który robił, co mógł, by dawać sposobność pracy zarobkowej zapomnianemu i dotkniętemu ubóstwem filozofowi. Peirce zmarł na raka w 1914 r.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>