Filozofia Jamesa

Możemy w następujący sposób przedstawić tę sprawę. Pragmatyzm, zauważa James, nie ma „żadnych twierdzeń poza swą metodą”.41 Ale radykalny empiryzm, który James .rozwija do postaci metafizyki czy światopoglądu, ma swe twierdzenia. Twierdzenia te, traktowane jako same w sobie, można podtrzymywać na innych podstawach niż te, jakich dostarcza radykalny empiryzm. Dotyczy to, na przykład, wiary w Boga. Ale zdaniem Jamesa użycie pragmatycznej teorii prawdy czy metody określania prawdy i fałszu przyczynia się poważnie do umocnienia twierdzeń radykalnego empiryzmu. Może myśląc tak był nadmiernym optymistą, ale tak właśnie myślał.

Otóż James do opisu swej filozofii posługiwał się również słowem „humanizm”. W sensie węższym używał go w odniesieniu do pragmatycznej teorii prawdy, gdy uważa się ją za teorię podkreślającą element „ludzki” w przekonaniach i w poznaniu. Na przykład, „humanizm mówi, że tym, co różni prawdziwe od fałszywego, jest zadowolenie”.42 Dostrzega on, że prawdę osiąga się „przez stałe zastępowanie przekonań mniej zadowalających bardziej zadowalającymi”.48 Zauważyliśmy już, że James usiłuje uniknąć czystego subiektywizmu podkreślając, że nie można uznać przekonania za zadowalające, a więc prawdziwe, jeśli jest ono nieuzgadnialne ze zweryfikowanymi uprzednio przekonaniami lub jeśli dostępne dane przeciw niemu przemawiają. Ale jego zdaniem żadne przekonanie nie może być ostateczne w tym sensie, by nie podlegało rewizji. I właśnie to dostrzega „humanista”. Dostrzega on, na przykład, że nasze kategorie myślowe rozwinęły się w trakcie doświadczenia i że jeśli nawet nie możemy się obyć bez stosowania ich, można sobie wyobrazić, iż zmienią się w ciągu przyszłej ewolucji.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>