Idea filozoficzna Deweya

Deweyowskie ujęcie myśli i poznania jest oczywiście istotne dla jego pojmowania filozofii oraz dla jego sądów o innych filozofach. Na przykład, zdecydowanie przeciwstawia się idei filozofii jako czegoś, co zajmuje się dziedziną niezmiennego, bezczasowego bytu i prawdy. Możemy wprawdzie wyjaśnić pochodzenie tej idei. „Świat jest niepewny i niebezpieczny.” 17 Znaczy to, że przypadki, na które człowiek jest narażony, są sytuacjami obiektywnymi. A gdy zostaną rozpoznane jako przypadki, stają się sytuacjami problemowymi, które człowiek usiłuje rozwiązać, ale środki przeznaczone do tego są ograniczone. Ponadto, poszukując bezpieczeństwa, a więc pewności, człowiek uświadamia sobie, że świat empiryczny, który jest światem zmiennym, nie może mu dostarczyć absolutnego bezpieczeństwa i pewności. Znajdujemy więc greckich filozofów, takich jak Platon, którzy zdecydowanie rozróżniają zmienny, empiryczny świat oraz dziedzinę niezmiennego bytu i prawdy. Teoria zostaje więc odłączona od praktyki.18 Filozofia pozostaje wprawdzie działaniem, myśl bowiem jest zawsze działaniem. Ale, na przykład, w filozofii Arystotelesa działanie czysto teoretyczne, życie kontemplacyjne zostaje wyniesione nad życie praktyczne, nad życie czynne w zmieniającym się świecie. A koniecznością staje się przywrócenie myśli jej prawdziwej funkcji, jej nastawienia na rozwiązywanie nieokreślonych czy problemowych sytuacji przez powodowanie zmian w środowisku i w samym człowieku. Myśl i działanie raz jeszcze muszą być połączone.

Tę jedność myśli i działania ukazują dobitnie narodziny nowożytnej nauki. We wczesnych stadiach dziejów człowiek bądź usiłował opanować za pomocą magii tajemnicze i groźne siły przyrody, bądź perso- nifikował je i starał się ułagodzić, choć wykonywał też proste czynności, takie jak uprawa roli. Później, jak widzieliśmy, doszło do rozdziału między teorią a praktyką, spowodowanego przez filozofię, a ideę człowieka działającego zastąpiła idea człowieka jako widza. Ale wraz z narodzinami nowożytnej nauki ujawniła się nowa postawa wobec zmiany. Uczeni zrozumieli bowiem, że jedynie przez korelowanie zjawisk możemy zrozumieć proces zmiany oraz w pewnych granicach go kontrolować, wywołując zmiany, których pożądamy, i zapobiegając tym, które uznajemy za niepożądane. Myśl nie kieruje się już ku niebiańskiej sferze niezmiennego bytu i prawdy, zostaje skierowana ponownie ku doświadczeniu, środowisku, ale dzieje się to na pewniejszej podstawie niż we wczesnych stadiach ludzkości. A wraz ze stałym rozwojem i postępem nauk ulega zmianie cała postawa człowieka wobec myśli i poznania. A tę nową postawę czy wizję funkcji myśli i poznania trzeba odzwierciedlić w naszym pojęciu filozofii.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>