Idealizm przeciwstawia się realizmowi

W terminologii marksistowskiej idealizm przeciwstawia się zwykle materializmowi, jako stanowiska zawierające odpowiednio uznanie ostatecznej pierwotności umysłu czy ducha względem materii i uznanie ostatecznej pierwotności materii względem umysłu czy ducha. A jeśli idealizm rozumie się w ten sposób, niemożliwa jest żadna synteza przeciwieństw. Zasadniczy bowiem spór nie dotyczy rzeczywistości czy to umysłu, czy materii. Dotyczy sprawy ostatecznej pierwotności, a jedno i drugie nie może być ostatecznie pierwotne w tym samym czasie.

Powszechnie jednak idealizm przeciwstawia się realizmowi. Bynajmniej nie zawsze jest jasne, jak rozumiane są te terminy, a w każdym razie ich znaczenia mogą się zmieniać wraz ze zmianą kontekstów. Ale pewien filozof amerykański, Wilbur Marshall Urban (1873- -1952),29 podjął próbę pokazania, że idealizm i realizm opierają się ostatecznie na pewnych sądach wartościujących co do warunków autentycznego poznania, oraz że owe sądy można dialektycznie uzgodnić. Oczywiście nie miał na myśli tego, że można połączyć w jedno przeciwstawne systemy filozoficzne. Miał na myśli to, że podstawowe sądy, na których opierają się ostatecznie filozofie idealisty i realisty, dają się tak zinterpretować, iż można przekroczyć przeciwieństwo między idealizmem a realizmem.

Realista, utrzymuje Urban, jest przekonany, że nie może być autentycznego poznania, o ile rzeczy nie są w jakimś sensie niezależne od umysłu. Innymi słowy, uznaje on pierwotność bytu względem poznania. Idealista natomiast jest przekonany, że nie może być żadnego autentycznego poznania, o ile rzeczy nie są w jakimś sensie zależne od umysłu. Ich pojmowalność bowiem wiąże się z tą zależnością. Na pierwszy rzut oka zatem realizm z jego uznaniem pierwotności bytu względem myśli i poznania oraz idealizm z jego uznaniem pierwotności myśli względem bytu są nieuzgadnialne. Ale jeśli rozważamy podstawowe sądy wartościujące, możemy dostrzec możliwość przekroczenia przeciwieństwa między nimi. Na przykład, roszczenie realisty, że poznania nie sposób opisać jako autentycznego poznania rzeczywistości, o ile rzeczy nie są w jakimś sensie niezależne od umysłu, można zaspokoić pod warunkiem, że skłonni jesteśmy przyznać, iż rzeczy nie są zależne po prostu od umysłu ludzkiego, zaś roszczenie idealisty, że poznania nie sposób opisać jako autentycznego poznania rzeczywistości, o ile rzeczy nie są w jakimś sensie od umysłu zależne, można zaspokoić, jeśli się przyjmie, że rzeczywistością, od której wszystkie rzeczy skończone ostatecznie zależą, jest duch lub umysł.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>