Indywidualny punkt widzenia skończonego podmiotu

Jest jednak oczywiste, że wola, w postaci ucieleśnionej w każdej konkretnej fazie świadomości, wyraża się w uwadze kierowanej tylko ku części świata lub ku pewnym faktom w świecie. Reszta zapada w mgliste tło na marginesie świadomości. Faktycznie staje się przedmiotem możliwego doświadczenia. Innymi słowy, trzeba wprowadzić to pojęcie zaczerpnięte z krytycznego racjonalizmu.

Dotychczas myśleliśmy o punkcie widzenia indywidualnego skończonego podmiotu. Ale choć w pewnym oczywistym sensie świat jest „moim światem”, a nie światem kogoś innego, jest również oczywiste, że jeśli uznaję świat po prostu i wyłącznie za ucieleśnienie mojej woli, jestem zobowiązany do przyjęcia solipsyzmu. Jest również jasne, że jeśli postuluję istnienie innych ośrodków doświadczenia poza moim własnym, lecz każdy ośrodek uznaję za całkowicie zamknięty w sobie, wracam do tezy realizmu, mianowicie, że rzeczywistość składa się z zupełnie odrębnych i wzajemnie niezależnych bytów. Aby więc uniknąć solipsyzmu, nie powracając do tezy realisty, którą już odrzuciliśmy, możemy wprowadzić nowy wymiar czy nową płaszczyznę – płaszczyznę intersubiektywności.

Mówi się powszechnie, zauważa Royce, że dochodzimy do poznania istnienia innych osób za pomocą rozumowania przez analogię. To znaczy, obserwując pewne wzory zewnętrznego zachowania przypisujemy im taką wolę jak nasza. Ale jeśli znaczy to, że najpierw mamy jasną wiedzę o nas samych, a następnie wnosimy o istnieniu innych osób, „bliższe prawdy jest powiedzenie, że dowiadujemy się najpierw o nas samych od naszych bliźnich i dzięki nim, niż że dowiadujemy się o naszych bliźnich posługując się analogią z nami samymi”.22 Mamy wprawdzie stale obecne świadectwo istnienia innych, są oni bowiem źródłem nowych idei – odpowiadają na nasze pytania, mówią nam różne rzeczy, wyrażają poglądy inne niż nasze, itd. A jednak właśnie dzięki stosunkom społecznym czy przynajmniej na kanwie świadomości obecności innych tworzymy nasze idee, uświadamiamy sobie to, czego rzeczywiście chcemy i do czego zmierzamy. Jak mówi Royce, nasi bliźni „pomagają nam znaleźć nasze prawdziwe znaczenie” 2S.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>