Istnienie rzeczywistości według Peirce’a

Możemy rozważyć teraz krótko rzeczywisty świat czy wszechświat w świetle owych sposobów lub kategorii rzeczywistości czy istnienia.63 „Trzy elementy są czynne w świecie: po pierwsze, przypadek: po drugie, prawo: a po trzecie, przybieranie nawyków.”64 Skłania się nas do myślenia o świecie jako o czymś, co pierwotnie jest w stanie zupełnego niezdeterminowania, w stanie, w którym nie ma żadnych odrębnych rzeczy, żadnych nawyków, żadnych praw, w stanie, w którym rządził absolutny przypadek. Z pewnego punktu widzenia to absolutne niezdeterminowanie było „nicością” 65, zaprzeczeniem wszelkiego zdeterminowania, zaś z innego punktu widzenia, to znaczy rozpatrywane jako rzeczywista możliwość każdego zdeterminowania, był to „byt”.66 A zarazem przypadek jest spontanicznością, wolnością, twórczością. A więc unicestwia on siebie jako nieograniczoną możliwość czy potencjalność, przybierając postać możliwości tego lub innego rodzaju, to znaczy postać pewnej określonej jakości czy takości i podpadając pod ontologiczną kategorię pierwszości. A w miarę jak świat rozwija się, a „monady” działają i przeciwdziałają w sferze „drugości”, kształtują się nawyki i tworzone są owe regularności czy prawa, które podpadają pod kategorię trzeciości. Idealną granicą tego procesu jest zupełne panowanie prawa, przeciwieństwo panowania absolutnego przypadku.

Stadium pierwsze jest oczywiście, w sensie rzeczywistym, abstrakcją. Jeśli bowiem przypadek jest spontanicznością i twórczością, nie możemy raczej mówić, co Peirce wyraźnie uznaje, o dającym się wskazać czasie czy okresie, w którym nie było absolutnie żadnej determinacji. Podobnie zupełne panowanie prawa, w którym nieobecny jest wszelki przypadek czy spontaniczność, jest również w pewnym sensie abstrakcją, idealną granicą. Według bowiem Peirce’owskiej zasady „tychizmu”,67 przypadek jest zawsze obecny w świecie. Możemy więc powiedzieć, że świat jest procesem twórczej i ciągłej determinacji, przechodzącym od idealnej granicy absolutnego niezdeterminowa- nia do idealnej granicy absolutnego zdeterminowania lub, lepiej, od idealnej granicy gołej możliwości do idealnej granicy zupełnego urzeczywistnienia się możliwości.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>