James i stosowanie metody pragmatycznej

Otóż James sam zauważa, że definicja humanizmu przytoczona powyżej w poprzednim paragrafie wydaje się na pierwszy rzut oka wykluczać teizm i panteizm. Ale podkreśla, że nie jest tak w rzeczywistości. „Sam pojmuję humanizm teistycznie i pluralistycznie.”50 Humanizm okazuje się więc metafizyką czy światopoglądem pluralistycznym i teistycznym, zbieżnym z rozwiniętym radykalnym empi- ryzmem. Ale teizm Jamesa można będzie rozważyć osobno, w następnym paragrafie.

Rozważając zastosowanie pragmatyzmu jako metody do zasadniczych zagadnień filozoficznych James zauważa, że Berkeleyowska krytyka idei substancji materialnej miała całkowicie pragmatyczny charakter. Berkeley bowiem podaje, jak mówi James, „wartość w gotówce” 51 terminu „substancja materialna”, odwołując się do idei i wrażeń. Podobnie Hume i jego następcy, badając pojęcie duszy „zstępują z nim ponownie w strumień doświadczenia i wymieniają je na wiele drobnych walorów w porządku «idei» oraz ich swoistych powiązań”.52

James sam stosuje metodę pragmatyczną do zagadnienia, które go głęboko osobiście zajmuje, mianowicie do sporu między teizmem a materializmem. Przede wszystkim możemy rozważać teizm i materializm, jak mówi James, retrospektywnie. To znaczy, możemy przyjąć, że teista i materialista widzą sam świat i jego dzieje w ten sam sposób oraz że teista dodaje następnie hipotezę mówiącą o Bogu, który wprawia świat w ruch, zaś materialista wyklucza tę hipotezę jako niepotrzebną, a w to miejsce powołuje „materię”. Jak mamy wybierać między tymi dwoma stanowiskami? W każdym razie na gruncie zasad pragmatyzmu wybierać nie możemy. Ponieważ, „jeśli z naszej hipotezy nie da się wydedukować żadnego szczegółu doświadczenia czy postępowania, spór między materializmem a teizmem staje się całkiem jałowy i pozbawiony znaczenia”.58

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>