James i utwierdzenie religijnego poglądu na świat

Tą ideą skończonego Boga James posługuje się, zastępując optymizm z jednej strony a pesymizm z drugiej „melioryzmem”. Według meliorysty świat nie musi stawać się lepszy, nie musi też stawać się gorszy: może stać się lepszy, jeśli, by tak rzec, człowiek swobodnie współpracuje ze skończonym Bogiem ulepszając świat.60 Innymi słowy, przyszłość nie jest nieuchronnie zdeterminowana ani na lepsze, ani na gorsze, nie jest zdeterminowana nawet przez Boga. W świecie jest miejsce dla nowości, a wysiłek ludzki ma coś pozytywnego do powiedzenia w ustanawianiu porządku moralnego.

James posługuje się więc pragmatyzmem dla utwierdzenia religijnego poglądu na świat. Ale widzieliśmy, że wypowiadając pragmatyczną teorię znaczenia oświadczał, iż całe nasze pojmowanie przedmiotu jest sprowadzalne do naszych idei „wyobrażalnych skutków praktycznych, jakie przedmiot może pociągać” 61, wymieniając wprost wrażenia, jakich możemy oczekiwać, oraz reakcje, jakie powinniśmy przygotować. A z powodzeniem możemy wątpić, czy jest to obiecująca podstawa teistycznego poglądu na świat. Ale jak zauważyliśmy w paragrafie poświęconym życiu Jamesa, uzgodnienie poglądu nauki z poglądem religijnym stanowiło dla niego osobiste zadanie. A biorąc teorię prawdy dobudowaną do teorii znaczenia, wychodzącej od analizy hipotez empirycznych, posłużył się nią dla wsparcia jedynego poglądu na świat, jaki go zadowalał. Stopniowo oczywiście rozszerzył pojęcie doświadczenia, wychodząc znacznie poza doświadczenie zmysłowe. Utrzymywał więc, że empiryzm religijny jest o wiele prawdzi- wiej „empiryczny” niż empiryzm irreligijny, skoro ten pierwszy, a nie ten drugi poważnie traktuje doświadczenia religijne. W pewnym sensie problem Jamesa był taki sam jak problem Kanta – uzgodnić pogląd nauki z moralną i religijną świadomością człowieka. Jego narzędziem jednoczenia czy uzgadniania był pragmatyzm. Wynik został przedstawiony jako rozwinięcie radykalnego empiryzmu, a przyjęta postawa określona została jako humanizm.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>