Jamesowska analiza „korespondencji”

Ważną rzeczą jest zrozumienie, że Jamesowska teoria prawdy nie zakłada negacji teorii korespondencyjnej. Prawda jest dla niego własnością pewnych naszych przekonań, a nie rzeczy. „Realności nie są prawdziwe, one są, przekonania zaś są o nich prawdziwe.” 24 Mówiąc w języku współczesnym, prawdę i fałsz orzeka się o zdaniach, nie o rzeczach czy o faktach. W każdym razie, ściśle biorąc, to zdanie mówiące o fakcie jest prawdziwe, nie zaś sam fakt. Istnienia Juliusza Cezara w pewnym okresie historycznym nie można właściwie nazwać prawdziwym, a twierdzenie, że istniał, jest prawdziwe, natomiast twierdzenie, że nie istniał, jest fałszywe. Zarazem twierdzenie, że Juliusz Cezar istniał, nie jest prawdziwe na mocy znaczenia symboli czy słów, którymi posłużono się w tym twierdzeniu. Możemy więc powiedzieć, że jest prawdziwe na mocy relacji korespondencji z rzeczywistością czy faktem.

Ale zdaniem Jamesa powiedzenie, że przekonanie prawdziwe (mówi on również o prawdziwych ideach) to przekonanie, które koresponduje lub zgadza się z rzeczywistością, raczej rodzi niż rozstrzyga trudność. Co bowiem rozumie się dokładnie w tym kontekście przez korespondencję? Kopiowanie? Obraz danego zmysłowo przedmiotu można nazwać jego kopią, ale niełatwo zrozumieć, jak można, powiedzmy, prawdziwą ideę sprawiedliwości zasadnie określać jako kopię.

Jamesowska analiza „korespondencji” przebiega w następujący sposób. Prawda to relacja między częściami doświadczenia. Terminus a quo tej relacji to idea, należąca do subiektywnej strony doświadczenia, zaś terminus ad quern to obiektywna rzeczywistość. Jaka jest więc relacja między tymi członami? Musimy się tu posłużyć pragmatyczną interpretacją idei jako planu czy reguły działania. Jeśli nasze postępowanie według tego planu prowadzi do terminus ad quem, dana idea jest prawdziwa. Dokładniej, „takie pośredniczące zdarzenia czynią ideę prawdziwą”.25 Innymi słowy, prawda idei to proces jej weryfikacji czy uzasadniania. Jeśli na przykład zgubiłem się w lesie, a następnie dochodzę do drogi, o której sądzę, że może mnie doprowadzić lub prawdopodobnie doprowadzi mnie do zamieszkałego domu, w którym mogę uzyskać wskazania, jak iść, lub pomoc – moja idea jest planem działania. A jeśli moje postępowanie według tego planu weryfikuje czy uzasadnia tę ideę, ów proces weryfikacji stanowi jej prawdę – jest to „korespondencja”, do której rzeczywiście odsyła korespondencyjna teoria prawdy.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>