Język potoczny teorii

Sprawę tę można chyba rozjaśnić odwołując się do znakomitej książki profesora G. Ryle’a, The Concept of MincL (London 1949 [Czym jest umysł?, tłum. Witold Marciszewski, Warszawa 1970]). Z jednej strony rozbija ona teorię „ducha w maszynie”, dualistyczną teorię przypisywaną Kartezjuszowi, stosując badanie tego, co zwykliśmy mówić w języku potocznym o człowieku i jego czynnościach umysłowych. Ale z innego punktu widzenia można ją traktować jako próbę ukazania pojęcia umysłu (a w istocie natury człowieka), znajdującego konkretny wyraz w zdaniach języka potocznego. A taka próba jest niewątpliwie przydatna i ważna dla filozofii.82 Oczywiście, jeśli niejako cofamy się od teorii filozoficznej do poglądu utajonego w języku potocznym, powracamy do punktu wyprzedzającego stawianie zagadnień filozoficznych. A jedynym słusznym powodem, by na tym poprzestać, byłoby przeświadczenie, że wszelkie rzeczywiste pytania, jakie tu powstają, nie mają charakteru filozoficznego, lecz psychologiczny czy fizjologiczny lub psychologiczno-fizjologiczny, to znaczy należą do nauki, a nie do filozofii. A zarazem użyteczne jest u- świadomić sobie i uzyskać wyraźny obraz tego, co potocznie mówimy o człowieku. Język potoczny bowiem z pewnością wyróżnia pogląd na człowieka, ujmujący go jako pewną jedność, a o ile pogląd ten można uznać za wyrażający doświadczenie siebie samego, jakie ma człowiek — trzeba go wziąć pod uwagę.

Jest też oczywiście wielkim błędem przeciwstawianie języka potocznego teorii, tak jakby był on całkowicie wolny od teorii. Poza faktem, że teorie i przekonania tego czy innego rodzaju pozostawiają jakby swój osad w języku potocznym, nasz język w każdym razie nie jest zwykłą fotografią nagich faktów. Wyraża on interpretacje, nie można więc posługiwać się nim jako probierzem prawdy. A filozofia nie może być po prostu bezkrytyczna, jeśli chodzi o język potoczny, nie może też być krytyczna nie oddając się teorii.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>