Krytyczny racjonalizm okiem Royce’a

Krytyczny racjonalista usiłuje „definiować Byt w terminach zasadności, przyjmuje, iż ktokolwiek mówi o jakimś przedmiocie: «On jest», ma na myśli jedynie to, że pewna idea… jest zasadna, jest prawdziwa, określa doświadczenie, które – w każdym razie jako matematyczny ideał, a może jako empiryczne zdarzenie – jest w sposób określony m o ż 1 i w e”.17 Załóżmy, że twierdzę, iż na planecie Mars są istoty ludzkie. Według krytycznego racjonalisty twierdzę, że w miarę postępu możliwego doświadczenia pewne idee zostałyby uzasadnione lub zweryfikowane. Jako przykłady krytycznego racjonalizmu Royee podaje Kaniowską teorię możliwego doświadczenia oraz

J. S. Milla definicję materii jako stałej możliwości wrażeń. My zaś możemy dodać pozytywizm logiczny, pod warunkiem, że „ideę” zastąpimy „zdaniem empirycznym”.

Zdaniem Royce’a krytyczny racjonalizm ma tę przewagę nad realizmem, że definiując Byt w terminach możliwego doświadczenia, w terminach uzasadnienia idei (mówiąc lepiej, w terminach weryfikacji zdania) unika zarzutów, których źródłem jest zupełne odłączanie przez realizm idei od rzeczywistości, do jakiej mają się one odnosić. Jednocześnie krytyczny realizm ma tę wielką wadę, że nie jest w stanie adpowiedzieć na pytanie, „co jest doświadczeniem zasadnym czy w sposób określony możliwym, gdy przyjmuje się, że jest ono tylko możliwe? Co jest prawdą zasadną, kiedy nikt nie sprawdza jej zasadności?” 11 Jeśli twierdzę, że na Marsie są ludzie, zdanie to niewątpliwie pociąga za sobą -. w poddającym się definicji sensie tego terminu – to, że obecność ludzi na Marsie jest przedmiotem możliwego doświadczenia. Ale jeśli owo zdanie okazuje się prawdziwe, ich istnienie nie jest po prostu możliwym doświadczeniem. Nie sposób więc raczej definiować Bytu po prostu w terminach możliwego uzasadniania czy weryfikacji idei. A choć krytyczny racjonalizm nie czyni z poznania rzeczywistości czegoś niemożliwego, jak to czyni zarówno realizm jak też mistycyzm, nie może on przedstawić adekwatnego ujęcia rzeczywistości. Musimy zatem zwrócić się ku innej i bardziej adekwatnej teorii filozoficznej, która włączy w siebie prawdy zawarte w trzech już rozważanych teoriach, ale jednocześnie będzie odporna na zarzuty, jakie można przeciw nim wytoczyć.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>