Krytyka „realizmu” przez Royce’a – ciąg dalszy

Od realizmu Royce przechodzi do rozważania tego, co nazywa „mistycyzmem”. Ponieważ sedno realizmu polega na nazywaniu „rzeczywistym” każdego bytu zasadniczo niezależnego od jakiejś idei, która się do niego z zewnątrz odnosi, realista, twierdzi Royce, jest zobowiązany do przyjęcia dualizmu. Musimy bowiem postulować istnienie przynajmniej jednej idei i jednego przedmiotu wobec niej zewnętrznego. Ale mistycyzm odrzuca dualizm i uznaje istnienie Jednego, w którym znikają rozróżnienia między podmiotem a przedmiotem, między ideą a rzeczywistością, do której się ona odnosi.

Mistycyzm, rozumiany w ten sposób, jest równie samoniszczący jak realizm. Jeśli bowiem jest tylko jeden prosty i niepodzielny Byt, podmiot skończony i jego idee muszą być uznane za złudne. A w tym przypadku nie sposób poznać Absolutu, można go bowiem poznać jedynie poprzez idee. Faktycznie każde twierdzenie, że istnieje jakieś Jedno, musi być złudne. To prawda, że nasze cząstkowe idee wymagają dopełnienia w jednolitym systemie, oraz że całość jest prawdą. Jeśli jednak filozof do tego stopnia podkreśla jedność, że idee trzeba ujmować jako złudzenie, nie może zarazem spójnie twierdzić, że istnieje Jedno czy Absolut. Jest bowiem jasne, że Absolut ma dla nas znaczenie tylko o tyle, o ile ujmuje się go za pomocą idei.

Jeśli więc chcemy utrzymywać, że poznanie rzeczywistości jest w ogóle możliwe, nie możemy obierać drogi mistycyzmu. Musimy dopuścić mnogość. Jednocześnie nie możemy powrócić do opisanej wyżej postaci realizmu. Realizm zatem trzeba przekształcić w taki sposób, by przestał sam siebie unieważniać. A pewnym sposobem dążenia do takiego przekształcenia jest wybór drogi, którą Royce nazywa „krytycznym racjonalizmem”.,

Rozumowanie to można chyba podsumować w następujący sposób. Jeśli rzeczy są całkowicie niezależne od idei, to idee są całkowicie niezależne od rzeczy. A w tym przypadku prawda, rozumiana jako relacja między ideą a rzeczami, jest nieosiągalna.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>