Linia rozumowania Newmana – ciąg dalszy

Przyświadczenia, w Newmanowskim użyciu tego terminu, udziela się zdaniu, a wyraża je twierdzenie. Ale nie mogę właściwie powiedzieć, że przyświadczam zdaniu, o ile nie rozumiem jego znaczenia. Rozumienie to Newman nazywa pojmowaniem. Możemy więc powiedzieć, że przyświadczenie zakłada pojmowanie. że nie można właściwie powiedzieć, iż wiemy, że istnieje świat zewnętrzny. Oczywiście, jeśli definiujemy wiedzę w ten sposób, że tylko o zdaniach logiki i matematyki można powiedzieć, iż wie się, że są prawdziwe, wynika stąd, iż nie wiemy, że istnieją rzeczy, gdy ich nie postrzegamy. Ale w języku potocznym słowa „wiedzieć” używa się w taki sposób, że można doskonale powiedzieć, iż to wiemy.

Mylące byłoby określanie Logiki wiary jako dzieła filozoficznego, ostatecznie bowiem zajmuje się ono „argumentami, które można było przytoczyć jako prowadzące do chrześcijaństwa” (wyd. cyt., s. 414). Ale rozumowania te zostają umieszczone w ogólnym kontekście logicznym i epi- stemologicznym.

Istnieją jednak dwa typy pojmowania, odpowiadające dwóm typom zdań. „Terminy zdania oznaczają albo nie oznaczają rzeczy. Jeżeli oznaczają, to są terminami jednostkowymi, bo wszystkie rzeczy istniejące są jednostkami. Ale jeżeli nie oznaczają rzeczy, to muszą oznaczać pojęcia i wtedy są terminami ogólnymi. Nazwy jednostkowe pochodzą z doświadczenia, ogólne — z abstrakcji. Pojmowanie pierwszych nazywam realnym, drugich — pojęciowym.” 13

Można mieć coś do zarzucenia niektórym spośród wyrażeń i stwierdzeń w tym cytacie, ale teza ogólna wydaje się zupełnie jasna. Pojmowanie czy rozumienie terminu, który zastępuje rzecz czy osobę, zwie się realnym, a pojmowanie abstrakcyjnej idei czy ogólnego pojęcia zwie się pojęciowym. Jeśli rozróżnienie to stosujemy do zdań, pojmowanie na przykład zdań geometrii byłoby pojęciowe, zaś pojmowanie zdania: „Józef jest synem Jakuba”, byłoby realne.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>