Metafizyczne sposoby życia

Otóż o jakości można powiedzieć, w języku Milla, że jest stałą możliwością wrażeń. Ale jest możliwością rzeczywistą, niezależną od subiektywnego doświadczenia. A więc możemy powiedzieć, że pierwsza jakość daje nam pierwszy sposób bycia, mianowicie rzeczywistą możliwość, choć pojęcie możliwości jest wyraźnie szersze niż pojęcie jakości. Podobnie kategoria druga, będąca z pewnego punktu widzenia kategorią rzeczywistości czy istnienia, daje nam drugi sposób bycia, mianowicie rzeczywistość jako coś różnego od możliwości. Natomiast wprowadzając pojęcie prawa kategoria trzecia daje nam trzeci sposób bycia, który Peirce nazywa „przeznaczeniem”, czymś rządzącym przyszłymi faktami. Trzeba jednak rozumieć, że w Peirce’owskim użyciu pojęcie „przeznaczenia” jest szersze od pojęcia prawa, jeśli przez prawo rozumiemy tę jego ideę, która wiąże się z determiniz- mem. Być bowiem wolnym od determinującego prawa jest tak samo „przeznaczeniem”, jak być mu poddanym.

Mamy zatem trzy podstawowe kategorie ontologiczne i trzy odpowiadające im metafizyczne sposoby bycia. Peirce rozróżnia również trzy sposoby lub kategorie istnienia czy rzeczywistości. Pierwszą jest to, co nazywa „przypadkiem”, a terminu tego używa się „do dokładnego wyrażenia cech wolności i spontaniczności”.61 Drugim sposobem istnienia jest prawo, przy czym są rozmaite typy praw, ale wszystkie są wynikiem ewolucji. Trzecim sposobem istnienia jest nawyk lub raczej tendencja do tworzenia nawyku. Ale słowo „nawyk” trzeba rozumieć w szerokim sensie. Według Peirce’a bowiem, wszystkie rzeczy mają tendencję do nabierania nawyków62, czy są to istoty ludzkie, zwierzęta, rośliny, czy substancje chemiczne. A prawa wyrażające prawidłowości czy regularności są wytworami długich okresów takiego przybierania nawyków.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>