Moore i jego praca

Z tego rodzaju pytaniami Moore borykał się od czasu do czasu przez całe życie. Ale nie udało mu się rozstrzygnąć ich w sposób, który by go zadowalał. Na przykład, widzieliśmy już, że atakując idealizm odmawiał prawdziwości zdaniu: „Być to być postrzeganym”, i skłaniał się w sposób naturalny do twierdzenia, że dane zmysłowe mogą istnieć nawet wtedy, gdy są nie postrzegane. A choć ten punkt widzenia może się wydawać zasadny, gdy chodzi o wzrokowe dane zmysłowe, takie jak barwa, bynajmniej nie wydaje się zasadny, jeśli, na przykład, zaliczyć ból zęba do kategorii danych zmysłowych. Nie wydaje się też chyba zasadny, jeśli za przykłady danych zmysłowych uznać raczej słodycz i gorycz, niż barwę, wielkość i kształt. A w A Reply to My Critics znajdujemy oświadczenie Moore’a, że choć ongiś z pewnością sugerował, że dane zmysłowe, takie jak barwa niebieska i gorycz, mogłyby istnieć nie postrzegane, „skłonny jestem myśleć, że jest równie niemożliwe, by miało istnieć coś, co ma poznawalną zmysłowo jakość «niebieski», a ogólniej, by w ogóle cokolwiek, co się bezpośrednio ujmuje, to znaczy, by jakaś dana zmysłowa miała istnieć, gdy jest nie postrzegana, jak niemożliwe jest, by ból głowy miał istnieć, gdy jest nie odczuwany”.40

Wynika stąd oczywiście, jak zauważa Moore, że żadna dana zmysłowa nie może być identyczna z powierzchnią przedmiotu fizycznego i nie może być częścią jego powierzchni. A powiedzenie tego jest powiedzeniem, że nie można bezpośrednio postrzegać żadnej fizycznej powierzchni. A więc ostrości nabiera pytanie, skąd wiemy, że istnieją przedmioty fizyczne różne od danych zmysłowych. Moore rzecz jasna doskonale uświadamia sobie ten fakt. Ale z pewnością nie jest skłonny odrzucić swojego przeświadczenia, że znamy prawdziwość zdań, które on uznaje za zdania zdrowego rozsądku. Nie jest skłonny’ wyrzucić za burtę tego, co w rozprawie A Defence of Common Sense nazywał „zdroworozsądkowym poglądem na świat”.41 A w wykładzie Four Forms of Scepticism („Cztery postacie sceptycyzmu”), który Moore wygłaszał przy różnych okazjach w Stanach Zjednoczonych w okresie 1940-1944, znajdujemy charakterystyczną negację Russel- lowskiego przeświadczenia, że „nie wiem z pewnością, iż to jest ołówek lub że ty jesteś świadomy”.42 Nazywam tę negację „charakterystyczną” z następującego powodu. Moore zauważa, że przeświadczenie Russella wydaje się wspierać na czterech odrębnych założeniach: że nie wie się tych rzeczy (iż to jest ołówek lub że jesteś świadomy) bezpośrednio: że nie wynikają one logicznie z niczego, co wie się bezpośrednio: że w tym przypadku nasza wiedza lub przekonanie o prawdziwości tych zdań musi być oparte na rozumowaniu przez analogię lub na rozumowaniu indukcyjnym: oraz że żadne takie rozumowanie nie może dostarczyć pewnej wiedzy. Moore mówi następnie, że zgadza się, iż trzy pierwsze założenia są prawdziwe. A zarazem „żadnego nawet z tych trzech założeń nie czuję się równie pewny jak tego, że wiem z pewnością, iż to jest ołówek. Nawet więcej: Nie myślę, że racjonalnie jest być równie pewnym któregokolwiek z tych czterech zdań, jak zdania, że wiem, iż to jest ołówek”.43

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>