Moore i problemy filozoficzne

Wspomniano już o fakcie, że Moore’a jako studenta w Cambridge uderzały pewne dziwne rzeczy, jakie filozofowie mówili o świecie. Przykładem czegoś takiego była McTaggarta negacja rzeczywistości czasu. Moore zastanawiał się, co mógł McTaggart przez to rozumieć? Czy posługiwał się terminem „nierzeczywisty” w jakimś szczególnym sensie, który pozbawiałby zdania, iż czas jest nierzeczywisty, paradoksalnego charakteru? Czy też poważnie sugerował, że nieprawdą jest powiedzenie, iż jedliśmy obiad po śniadaniu? Jeśli tak, zdanie, że czas jest nierzeczywisty byłoby poruszające, lecz zarazem niedorzeczne – nie mogłoby być prawdziwe. W każdym razie, jak możemy z pożytkiem rozważać pytanie, czy czas jest rzeczywisty, czy nierzeczywisty, jeśli nie wiemy najpierw dokładnie, o co zapytano? Podobnie, według Bradleya rzeczywistość jest duchowa, ale w ogóle nie jest jasne, co znaczy powiedzenie, że rzeczywistość jest duchowa. Być może są w to uwikłane różne zdania. A zanim zaczniemy rozważać, czy rzeczywistość jest, czy nie jest duchowa, musimy nie tylko rozjaśnić owo pytanie, lecz upewnić się, że nie chodzi tu naprawdę o kilka odrębnych pytań. Jeśli bowiem tak jest, trzeba będzie z kolei podjąć te pytania.

Ważne jest zrozumienie, że Moore wcale nie miał zamiaru sugerować, iż wszystkie problemy filozoficzne są pseudoproblemami. Sugerował natomiast, że powodem, dla którego często tak trudno jest odpowiedzieć na pytania filozoficzne, jest niekiedy okoliczność, iż nie jest dokładnie jasne, o co zapytano. A znów, gdy dysputujący, co zdarza się często, nie rozumieją się, powodem może być niekiedy okoliczność, że rozważane pytanie nie jest w rzeczywistości jedno, lecz jest ich kilka. Sugestie takie w ogóle nie mają nic wspólnego z jakimś ogólnym dogmatem o bezsensowności zagadnień filozoficznych. Stanowią one wezwanie do jasności i dokładności od początku, wezwanie popierane przez oświecony zdrowy rozsądek. Wyrażają oczywiście przemożnie analityczne nastawienie umysłowe Moore’a, lecz nie czynią z niego pozytywisty, którym z pewnością nie był.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>