Nauki szczegółowe nie są filozofią

Ale naukę pojmuje się zazwyczaj jako coś, co ukazuje nam obraz świata obojętnego wobec wartości moralnych, co usuwa z przyrody wszystkie jakości i wartości. I „w ten sposób zostaje stworzona stała trudność nowożytnej filozofii: stosunek nauki do rzeczy, które cenimy i kochamy, i które decydują o kierunku naszego postępowania”.18 Zagadnienie to, zajmujące na przykład Immanuela Kanta, stało się „filozoficzną wersją głośnego konfliktu nauki i religii”.20 A filozofowie tradycji spirytualistycznej i idealistycznej, począwszy od czasów Kanta czy raczej od Kartezjusza, usiłowali rozstrzygnąć to zagadnienie mówiąc, że świat nauki można z powodzeniem przedstawiać jako dziedzinę materii i mechanizmu, odartą z jakości i wartości, ponieważ „materia i mechanizm mają swą podstawę w niematerialnej myśli”.21 Innymi słowy, filozofowie usiłowali uzgodnić naukowy obraz świata, tak jak go pojmowali, z uznaniem rzeczywistości wartości, rozwijając różne wersje takiej samej dychotomii czy dualizmu, jaki cechował plato- nizm.

Oczywiście Dewey nie chce mieć nic wspólnego z tym sposobem rozstrzygania owego zagadnienia, jego zdaniem bowiem prowadzi on po prostu do wskrzeszenia przestarzałej metafizyki. Ale choć odrzuca koncepcję niezmiennych wartości, przekraczających świat zmiany, nie ma wcale zamiaru umniejszania, a tym bardziej odrzucania wartości. Jego naturalizm zobowiązuje go zatem do twierdzenia, że w pewnym sensie mieszczą się one w naturze, oraz że postęp wiedzy naukowej nie stanowi żadnego zagrożenia dla rzeczywistości wartości. „Dlaczego mielibyśmy nie przystąpić do stosowania naszych osiągnięć w nauce do ulepszania naszych sądów o wartościach oraz do regulowania naszych działań w taki sposób, by wartości stały się pewniejsze i szerzej rozprzestrzenione w życiu.”22 Przedstawienie ogólnego dowodu na istnienie wartości nie jest zadaniem filozofa. Przeświadczenia bowiem dotyczące wartości i sądy wartościujące są nieusuwalnymi cechami człowieka, a każda autentyczna filozofia doświadczenia uświadamia sobie ten fakt. „To, co nieuchronne, nie potrzebuje żadnego dowodu swego istnienia.”23 Ale ludzkie uczucia, pragnienia, zamiary i pomysły wymagają ukierunkowania, to zaś jest możliwe tylko dzięki poznaniu. Filozofia może zatem dostarczyć przewodnictwa. Filozof może badać uznane wartości i ideały danego społeczeństwa w świetle ich następstw i może jednocześnie usiłować rozstrzygać powstające w społeczeństwie konflikty między wartościami i ideałami, wskazując drogę nowym możliwościom, a więc przekształcając nieokreślone czy problemowe sytuacje w środowisku kulturalnym w sytuacje określone.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>