Peirce i wizja procesu kosmicznego

Nie możemy jednak bez dalszych zabiegów wnosić z Peirce’a krytyki Comte’a i Pearsona, że jego teoria znaczenia nie ma nic wspólnego z neopozytywizmem (lub z pozytywizmem logicznym, jak się go powszechnie nazywa w Anglii). Choć bowiem pozytywiści pierwotnie skłonni byli utożsamiać znaczenie hipotezy empirycznej ze sposobem miar czy cel postępowania musi być celem nieskończonym, to znaczy takim, do którego można nieskończenie zmierzać. To zaś da się odnaleźć w tym, co możemy nazwać racjonalizacją świata. To bowiem, co racjonalne czy rozumne, jest jedynym celem, który jest sam w sobie zadowalający. A to znaczy, że summum bonum lub dobrem najwyższym jest w rzeczywistości sam proces ewolucyjny, rozumiany jako postępująca racjonalizacja rzeczywistości, jako proces, dzięki któremu to, co istnieje, coraz bardziej ucieleśnia racjonalność. Cel ostateczny jest więc celem kosmicznym. Ale „w swych wyższych stadiach ewolucja w coraz większym stopniu dokonuje się przez samokontrolę”.39 I tu właśnie wkracza swoiście ludzkie działanie. Jest to samokontrola umożliwiająca „powinność postępowania”.40

Peirce ma więc wizję procesu kosmicznego zmierzającego ku urzeczywistnieniu rozumu lub racjonalności, oraz człowieka współpracującego z tym procesem. Ponadto, ponieważ cel ostateczny jest celem ogólnym, by tak rzec, kosmicznym, wynika stąd, że musi to być cel społeczny, wspólny wszystkim ludziom. Sumienie, stwarzane i przekształcane przez doświadczenie, jest czymś w pewnym sensie przed- etycznym, należy do tego, Peirce stwierdza tam, iż nasza idea czegokolwiek jest ideą odczuwalnych skutków tego czegoś. Jeśli twierdzenie takie nie daje wystarczającej podstawy przeświadczeniu, że pewne strony myśli Peirce’a stanowią zapowiedź neopozytywizmu, trudno myśleć o twierdzeniach, które by ją dawały. Ale nie zmienia to faktu, że istnieją inne strony jego myśli, wystarczająco wyraźnie różniące ją od pozytywizmu. Nikt też, o ile wiem, nie usiłował temu przeczyć.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>