Peirce i znaczenie Boga w jego życiu

Otóż, jeśli pada pytanie, czy Peirce wierzył w Boga, odpowiedź jest twierdząca. Ale jeśli pada pytanie, jaką rolę odgrywa w jego filozofii pojęcie Boga, odpowiedź jest bardziej złożona. Jego ogólna zasada głosi, że filozofii i religii nie należy mieszać z sobą. Nie chodzi o to, by zabraniało mu to pisać o Bogu. Ale gdy mówi o „zadumie” jako działaniu umysłu prowadzącym wprost do Boga, nie myśli o tym, co nazwałoby się normalnie systematycznym argumentem metafizycznym. Jeśli, na przykład, jak to czynił Kant, kontempluję niebo gwiaździste i pozwalam, by przemawiał instynkt i serce, nie mogę powstrzymać się od wierzenia w Boga. Odwołanie się do naszego „instynktu” jest bardziej skuteczne niż wszelka argumentacja 74. Peirce mówi wpraw- daie jasno, że w jego przekonaniu kontemplacja „trzech światów”, świata tychizmu, agapizmu i synechizmu, „rodzi hipotezę, a ostatecznie przekonanie, że mają one, a w każdym razie dwa spośród trzech, niezależnego od nich Stwórcę”.75 Ale nazywa to „argumentacją lekceważoną”, a także „argumentacją skromną” i umieszcza pod nagłówkiem „zadumy”. Kierunek myśli Peirce’a jest jednak całkowicie wyraźny. Teoria ewolucji, która umieściła na tronie prawo mechaniczne ponad zasadą twórczego wzrostu czy rozwoju, jest wroga wobec religii, ale „autentyczna filozofia ewolucyjna (…) jest tak dalece nieantagonistyczna wobec idei osobowego stwórcy, że w rzeczywistości jest od niej nieodłączna”.76 Choć zatem w swej systematycznej metafizyce Peirce skupia się na doktrynie kategorii, jego ogólny światopogląd jest z pewnością teistyczny.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>