Personalizm

Możemy spojrzeć teraz szeroko na rzeczywistość. Jeśli, jak sądzi Bowne, być rzeczywistym to działać, a działanie w pełnym sensie można przypisać jedynie osobom, wynika stąd, że jedynie osoby są, by tak rzec, w pełni rzeczywiste. Mamy więc obraz systemu osób, występujących wobec siebie w rozmaitych czynnych relacjach za pośrednictwem narzędzi świata zewnętrznego. A ów system osób musi według Bowne’a być dziełem najwyższej osoby, Boga. Z jednej strony, byt będący czymś mniej niż osobą nie mógłby być wystarczającą przyczyną osób. Z drugiej strony, jeśli możemy stosować kategorię przyczynowości do świata, w którym to, co jest mniej niż osobowe, nie stanowi żadnej rzeczywistej przyczynowości sprawczej, możliwość ta występuje tylko dlatego, że świat jest dziełem bytu osobowego, który wewnątrz niego działa. Rzeczywistość ostateczna jawi się więc jako osobowa, co do charakteru, jako system osób z najwyższą Osobą na czele.

Personalizm, jak zaczął nazywać Bowne swą filozofię, jest „jedyną metafizyką, która się nie rozpada w samoniszczących się abstrakcjach”.5 Augustę Comte, według Bowne’a, nie tylko zasadnie ograniczał naukę do badania jednostajności współistnienia i następstwa zjawisk oraz wykluczał z niej wszystkie swoiście przyczynowe badania, lecz zasadnie również odrzucał metafizykę, o ile jest to badanie abstrakcyjnych idei i kategorii, które mają dostarczać przyczynowych wyjaśnień. Personalizm natomiast jest nieczuły na zarzuty, które można podnieść przeciw metafizyce w Comte’owskim rozumieniu tego terminu. Nie poszukuje on bowiem wyjaśnień przyczynowych, których, jak pokazał sam Comte, nauka nie może dostarczyć, w abstrakcyjnych kategoriach. W kategoriach tych upatruje po prostu abstrakcyjne formy samoświadomego życia, a ostateczne wyjaśnienie przyczynowe znajduje w najwyższej racjonalnej woli. Może się wprawdzie wydawać, że personalistyczna metafizyka pociąga za sobą powrót do tego, co Comte uznawał za pierwsze stadium myśli ludzkiej, do stadium teologicznego, w którym poszukiwało się wyjaśnień w woli bogów lub w woli Boskiej. Ale w personalizmie stadium to zostaje podniesione na wyższy poziom, skoro wolę kapryśną zastępuje się nieskończoną, racjonalną wolą.6

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>