Poglądy Emersona – ciąg dalszy

W przekonaniu Emersona to zaufanie do siebie, jeśli będzie powszechnie praktykowane, sprowadzi odrodzenie społeczeństwa. Państwo istnieje, by wychowywać człowieka mądrego, człowieka z charakterem, a „gdy zjawia się człowiek mądry, państwo znika. Pojawienie się charakteru czyni państwo czymś zbędnym”.16 Chodzi tu niewątpliwie o to, że jeśli charakter jednostki byłby w pełni rozwinięty, państwo jako organ siły byłoby zbędne, a na jego miejscu istniałoby społeczeństwo oparte na prawie moralnym i miłości.

Nie trzeba chyba mówić, że Emerson, tak jak Carlyle, był raczej wizjonerem niż systematycznym filozofem. Istotnie, posuwa się on aż do powiedzenia, że „głupia spójność to straszak miałkich umysłów, przedmiot uwielbienia małych polityków i filozofów, i duchownych. Wielka dusza nie ma po prostu nic wspólnego ze spójnością”.17 Jego główną myślą jest wprawdzie to, że człowiek powinien zachować swą niezawisłość intelektualną i nie bać się mówić tego, co rzeczywiście myśli dziś, tylko dlatego, że jest to sprzeczne z tym, co mówił wczoraj. Ale zauważa, na przykład, że jeśli w metafizyce odmawiamy osobowości Bogu, nie powinno nas to powstrzymywać przed myśleniem i mówieniem w inny sposób, „gdy zjawią się nabożne poruszenia duszy”.18 A choć możemy zrozumieć, co Emerson ma na myśli, systematyczny filozof, który zajmowałby ten punkt widzenia, przeprowadzałby raczej za Heglem wyraźne rozróżnienie między językiem spekulatywnej filozofii a językiem świadomości religijnej, nie zaś zadowalał się odrzucaniem spójności jako straszaka miałkich umysłów. Innymi słowy, filozofia Emersona była impresjonistyczna i taka, jaką nazywa się niekiedy filozofią „intuicyjną”. Przekazywała osobistą wizję rzeczywistości, ale nie była przekazywana w zwyczajnym stroju bezosobowych rozumowań i ścisłych twierdzeń. Niektórzy oczywiście mogą uznać to za jej zaletę, lecz pozostaje faktem, że jeśli poszukujemy systematycznego rozwinięcia idealizmu w myśli amerykańskiej, musimy go szukać gdzie indziej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>