Popularyzacja skutków tradycji szkockiej w Ameryce cz. II

Próbę powiązania motywów empiryzmu, szkockiej filozofii zdrowego rozsądku i niemieckiego idealizmu podjął filozof francuski Victor Cousin (1792-1867). Jako rektor Ecole Normale Supérieure, rektor Uniwersytetu Paryskiego, a wreszcie minister oświecenia publicznego, Cousin potrafił narzucać swe idee jako rodzaj ortodoksji filozoficznej w samym centrum francuskiego życia akademickiego. Ale eklektyczna filozofia utworzona z tak różnorodnych składników podlegała oczywiście poważnej krytyce ze względu na niespójność. Ważne jest tu jednak, że myśl Cousina wywierała pewien wpływ w Ameryce, pobudzając szczególnie do łączenia idei podsuwanych przez tradycję szkocką z transcendentalizmem przynoszonym przez niemiecki idealizm.

Jako przykład możemy wymienić Caleba Sprague’a Henry’ego (1804 -1884), profesora Uniwersytetu Nowojorskiego. Cousin w całości opierał metafizykę na psychologii. Obserwacja psychologiczna, właściwie stosowana, odsłania w człowieku obecność spontanicznego rozumu, który działa niczym most między świadomością a bytem i pozwala nam przekroczyć granice subiektywnego idealizmu poprzez ujmowanie, na przykład, skończonych substancji jako tego, co obiektywnie istniejące. Filozofia, jako dzieło rozumu refleksyjnego, ujawnia i rozwija prawdy obiektywne, ujmowane bezpośrednio przez rozum spontaniczny. To rozróżnienie między rozumem spontanicznym a refleksyjnym uznawał Henry, który, jako nabożny anglikanin, przystąpił do posługiwania się nim w kontekście teologicznym i wyciągnął wniosek, że doświadczenie religijne czy duchowe wyprzedza poznanie re- ligijne i stanowi jego podstawę.5 Ale przez doświadczenie religijne czy duchowe rozumiał przede wszystkim moralną świadomość dobra i obowiązku, ukazującą zdolność Boga do wzniesienia człowieka ku nowemu życiu. Ponadto, u Henry’ego materialna cywilizacja staje się owocem „intelektu”, natomiast chrześcijaństwo, ujmowane historycznie jako odkupieńcze dzieło Boga, zmierzając do stworzenia idealnego społeczeństwa, stanowi odpowiedź na wymogi „rozumu” lub ducha.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>