PRAGMATYZM JAMESA I SCHILLERA CZ. II

W przedmowie do The Will to Believe James opisuje swą postawę filozoficzną jako postawę radykalnego empiryzmu. Wyjaśnia, że przez empiryzm rozumie stanowisko, które „poprzestaje na uznawaniu swych najbardziej pewnych wniosków dotyczących faktów za hipotezy podlegające zmianom w trakcie przyszłego doświadczenia”.5 Co do słowa „radykalny”, wskazuje ono, że sama doktryna monizmu jest uznawana za hipotezę. Gdy słyszy się to po raz pierwszy, brzmi to bardzo dziwnie. Ale w tym kontekście James rozumie przez mo- nizm pogląd, że wielość rzeczy tworzy pojmowalną jedność. Nie pojmuje przez monizm teorii, że świat jest jednym jedynym bytem czy jednym jedynym faktem. Przeciwnie, tę teorię wyklucza na rzecz pluralizmu. Mówi natomiast, że radykalny empiryzm postuluje jedność, która nie jest bezpośrednio dana, lecz że ten postulat, pobudzający nas do odkrywania jednoczących związków, traktowany jest jako hipoteza, którą trzeba sprawdzać, nie zaś jako niepodważalny dogmat.6

W Some Problems of Philosophy, w kontekście rozważań nad typami metafizyki, empiryzm zostaje przeciwstawiony racjonalizmowi. „Racjonaliści są ludźmi zasad, empiryści są ludźmi faktów.” 7 Filozof racjonalista, w ujęciu Jamesa, przechodzi od całości do jej części, od tego, co ogólne, do tego, co konkretne, i usiłuje wyprowadzać fakty z zasad. Ponadto skłonny jest ogłaszać ostateczną prawdę w imieniu swego systemu wydedukowanych wniosków. Empirysta natomiast wychodzi od konkretnych faktów, przechodzi od części do całości, a zasady, jeśli może, woli wyjaśniać jako wyprowadzone z faktów wnioski indukcyjne. Ponadto, roszczenie do prawdy ostatecznej jest obce jego myśli.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>