Pragmatyzm w ujęciu Peirce’a – ciąg dalszy

Trzeci główny dział logiki, retoryka spekulatywna, zajmuje się tym, co Peirce nazywa formalnymi warunkami mocy symboli lub „ogólnymi warunkami odniesienia Symboli i innych Znaków do Interpretan- tów, do których określenia zmierzają te pierwsze”.20 W komunikacji znak wywołuje w interpretatorze inny znak, zwany interpretantem. Peirce podkreśla, że interpretatorem nie jest koniecznie istota ludzka. A ponieważ, na ile to możliwe, chce on uniknąć psychologii, kładzie nacisk na interpretanta raczej niż na interpretatora. W każdym razie, uproszczeniem sprawy jest myślenie o znaku wywołującym znak w jakiejś osobie. Możemy zauważyć zatem, że retoryka spekulatywna w znacznej mierze będzie się zajmować teorią znaczenia. Znaczenie bowiem to „zamierzony interprétant symbolu”.21 Gdy mówimy o terminie, zdaniu czy rozumowaniu, jego znaczeniem jest zamierzony interprétant w całości. A ponieważ pragmatyzm dla Peirce’a to metoda czy reguła określania znaczenia, mieści się ona oczywiście lub jest ściśle związana z retoryką spekulatywną, która nosi również nazwę „metodeutyki”.

Mówiąc dokładniej, pragmatyzm jest metodą czy regułą rozjaśniania idei, określania znaczenia idei. Ale są różne typy idei.22 Po pierwsze istnieje idea tego, co postrzegane, lub idea danej zmysłowej, rozpatrywanej jako sama w sobie, bez odniesienia do czegoś innego. Taka jest idea niebieskości czy czerwieni. W terminologii Peirce’a jest to idea „pierwszości”. Po drugie, istnieje idea działania, zakładająca dwa przedmioty, mianowicie ten, który działa, i ten, który działanie odczuwa, lub na który się działa. Jest to idea „drugości”.22 Po trzecie, istnieje idea relacji znakowej, znaku znaczącego dla interpretatora, że pewna własność należy do pewnego przedmiotu lub raczej do przedmiotu pewnego rodzaju. Jest to idea „trzeciości”. A takie idee, o których można myśleć jako o ideach ogólnych, Peirce nazywa pojęciami lub koncepcjami intelektualnymi.24 W praktyce pragmatyzm jest metodą czy regułą określania ich znaczenia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>