Przekształcanie nawyków zgodnie z wymogami nowych sytuacji

Z jednej strony popędy należą do dziedziny spontaniczności, a więc możliwości przekształcania nawyków zgodnie z wymogami nowych sytuacji. Z drugiej strony popędy człowieka w znacznej części nie są ostatecznie ukształtowane i dostosowane w taki sposób, w jaki ukształtowane i dostosowane są instynkty zwierzęce. Toteż znaczenie i określoność niezbędne dla postępowania ludzkiego uzyskują tylko dzięki temu, że zostają wprowadzone w łożysko nawyków. A więc „kierunek wrodzonego działania zależy od nabytych nawyków, ale nabyte nawyki można zmieniać jedynie przez zmianę ukierunkowania popędów”.54 W jaki zatem sposób człowiek może być zdolny do zmiany swych nawyków i zwyczajów, by sprostać nowym sytuacjom i nowym wymogom zmieniającego się środowiska? Jak sam może się zmieniać?

Na pytanie to można odpowiedzieć, wprowadzając jedynie pojęcie inteligencji. Gdy zmieniające się warunki środowiska sprawiają, że nawyk staje się bezużyteczny czy szkodliwy lub gdy pojawia się konflikt nawyków, popęd zostaje wyzwolony spod kontroli nawyku i zmierza do zmiany ukierunkowania. Pozostawiony sobie, by tak rzec, rozrywa po prostu łańcuchy nawyku w dzikim porywie. W życiu społecznym znaczy to, że jeśli zwyczaje społeczeństwa stają się przestarzałe czy szkodliwe, a sytuacja jest pozostawiona samej sobie, nieuchronnie następuje rewolucja, chyba że społeczeństwo po prostu zmartwiało i zeskorupiało. Alternatywą jest oczywiście inteligentna zmiana ukierunkowania popędów, prowadząca do nowych zwyczajów, oraz inteligentne utworzenie nowych instytucji. Krótko mówiąc, „przełamanie skorupy nawyków wyzwala popędy, lecz dziełem inteligencji jest znalezienie sposobów posłużenia się nimi”.55

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>