Radykalny empiryzm

Ale, po drugie, fakt, że radykalny empiryzm jest w sensie ontolo- gicznym pluralistyczny raczej -niż monistyczny i uznaje rzeczywistość wielu rzeczy oraz relacji między nimi, oznacza, iż czyste doświadczenie trzeba traktować jako coś, co zawiera w sobie potencjalnie rozróżnienia doświadczenia rozwiniętego. Jest ono przeładowane, jak to wyraża James, nie tylko rzeczownikami i przymiotnikami, lecz również przyimkami i spójnikami. W strumieniu doznań występuje, na przykład, relacja przyczynowa, skoro każde doznanie jest czymś tele- ologicznym.

Otóż, jeśli czysty monizm rozumieć zupełnie psychologicznie, to znaczy jako doktrynę stwierdzającą po prostu, że pierwotną i podstawową formą doświadczenia jest stan „czucia”, w którym rozróżnienia, takie jak między podmiotem i przedmiotem, są jeszcze nieobecne, taki monizm bez wątpienia da się uzgodnić z realistycznym pluralizmem. Lecz jeśli go rozumieć w sensie ontologicznym, jako doktrynę, która mówi, że strumień niezróżnicowanego doświadczenia jest ontologicznym „tworzywem”, z którego wszystko się wyłania, trudno pojąć, jak miałby nie prowadzić wprost do jakiejś postaci monistycznego idealizmu. James przyjmuje jednak, że doktrynę czystego doświadczenia, jawnie psychologiczną co do źródeł, można uzgodnić z pluralistycznym poglądem na świat, jaki wiąże z radykalnym empi- ryzmem.

Można powiedzieć, że jeśli radykalny empiryzm zawiera pluralizm oraz przekonanie o rzeczywistości relacji, to jest jakimś poglądem na świat. Lecz jeśli się go rozumie po prostu w terminach wspomnianych wyżej trzech składników – mianowicie postulatu, zdania o fakcie i ogólnego wniosku – jest on zarodkowym raczej niż w pełni rozwiniętym poglądem na świat. Zagadnienie Boga, na przykład, pozostaje nietknięte. James twierdzi wprawdzie, że istnieją swoiście religijne doświadczenia, wskazujące na istnienie nadludzkiej świadomości, ograniczonej i nie wszechobejmującej w taki sposób, który prowadziłby do konfliktu z pluralizmem. I zauważa, że jeśli empiryzm zacznie się „wiązać z religią, tak jak wiązało się go dotąd, przez jakieś dziwne nieporozumienie, z postawą niereligijną, wierzę, że wkrótce zacznie się nowa era religii, a także filozofii”.15 Ale teizm Jamesa dogodniej będzie rozważać, zarysowawszy podstawowe zasady pragmatyzmu oraz przedstawiwszy stosunek między pragmatyzmem a radykalnym empiryzmem.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>