Realizm Alexandra – ciąg dalszy

W 1893 r. Alexander został mianowany profesorem filozofii w Uniwersytecie w Manchesterze. W latach 1916-1918 wygłaszał w Glasgow wykłady Giffordowskie, a ich książkowa wersja ukazała się w 1920 r. pod tytułem Space, Time and Deity („Przestrzeń, czas i Bóstwo”). W dziele tym mówi, że metafizyka zajmuje się światem jako całością, doprowadzając do najdalszych granic rozległość ujęcia zagadnień. W języku Arystotelesa możemy powiedzieć, że jest nauką o bycie i jego istotnych atrybutach, badającą „ostateczną naturę istnienia, jeśli ma ono jakąś, oraz owe powszechne cechy rzeczy, czyli kategorie”.41 Ale choć metafizyka ma szerszą dziedzinę przedmiotową niż każda nauka szczegółowa, jej metoda jest empiryczna w tym sensie, że tak jak nauki przyrodnicze posługuje się „hipotezami, by doprowadzić swe dane do poddającego się weryfikacji powiązania”.42 A zarazem powszechne i istotne artybuty rzeczy można określić jako nieempiryczne lub aprioryczne pod warunkiem, że rozróżnienie między tym, co empiryczne, a tym, co nieempiryczne, tkwi w obrębie tego,’ co doświadczane, i nie jest równoważne rozróżnieniu między doświadczeniem a tym, co przekracza wszelkie doświadczenie. Pamiętając o tym, możemy zdefiniować metafizykę jako „oparte na doświadczeniu, czyli empiryczne badanie tego, co nieempiryczne lub aprioryczne, oraz takich pytań, jakie powstają z odniesienia tego, co empiryczne, do tego, co aprioryczne”.43

Według Alexandra ostateczną rzeczywistością, podstawową formą wszystkich rzeczy jest czasoprzestrzeń. Trudno powiedzieć, jak doszedł on do tego pojęcia. Wspomina, na przykład, o sformułowanej przez H. Minkowskiego w 1908 r. idei świata w przestrzeni i czasie. Odwołuje się też do Lorentza i Einsteina. Mówi ponadto z aprobatą o Bergsonowskim pojęciu rzeczywistego czasu, choć z dezaprobatą o podporządkowaniu przez Bergsona przestrzeni czasowi. W każdym razie, Alexandra pojęcie czasoprzestrzeni jako rzeczywistości ostatecznej jest wyraźnie przeciwstawne Bradleyowskiemu przesunięciu przestrzeni i czasu do dziedziny zjawisk oraz wysuniętej przez McTaggar- ta teorii nierzeczywistości czasu. Alexandra zajmuje utworzenie natu- ralistycznej metafizyki lub metafizyqznego poglądu na świat, a zaczyna od tego, co jest dla niego ostateczną oraz pierwotną fazą procesu ewolucyjnego, jeśli ją rozważać wyłącznie samą w sobie.

Naiwnym sposobem ujmowania przestrzeni i czasu jest ujmowanie ich jako zbiorników czy pojemników. A naturalnym ulepszeniem tego prymitywnego obrazu jest przedstawianie ich jako relacji między jednostkowymi bytami, relacji, odpowiednio, współistnienia i następstwa,.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>