Realizm Peirce’a

Choć wymaga to poruszenia zagadnień ontologicznych, dogodnie jest w tym miejscu zwrócić uwagę na przeświadczenie Peirce’a, że pragmatyczna teoria znaczenia zmusza do odrzucenia nominalizmu, a do uznania realizmu. Pojęcie intelektualne jest pojęciem ogólnym, a jego znaczenie wykłada się w zdaniach warunkowych. Te zdania warunkowe są zasadniczo weryfikowalne. A możliwość weryfikacji wskazuje, że przynajmniej niektóre zdania, wykładające znaczenia pojęć intelektualnych, wyrażają coś w rzeczywistości, co jest takie właśnie, niezależnie od tego, że jest wyrażone w jakimś sądzie. Na przykład, takie zdanie jak: „Żelazo jest twarde”, jest przewidywaniem: jeśli x, to y. A przewidywania stale skuteczne i weryfikowane wskazują, że musi być teraz coś rzeczywistego, coś o charakterze ogólnym, co tłumaczy przyszłą faktyczność. Tym czymś rzeczywistym teraz jest dla Peirce’a rzeczywista możliwość. Peirce porównuje ją z istotą iub wspólną naturą w filozofii Dunsa Szkota :s, ale dla niego jest to struktura o charakterze relacyjnym, wyrażana w zdaniu warunkowym, ukazującym znaczenie pojęcia ogólnego. Stąd nazywa ją „prawem”. A zatem pojęcia ogólne mają obiektywną podstawę lub odpowiednik w rzeczywistości, mianowicie „prawa”.

Mówiliśmy o ideach trzeciości, ale realizm Peirce’a można dostrzegać również w jego ujęciu idei pierwszości. Na przykład idea bieli ma swój obiektywny odpowiednik w rzeczywistości, mianowicie nie po prostu rzeczy białe, lecz białość, istotę. Białość jako taka nie istnieje wprawdzie jako coś faktycznego. W ten sposób istnieją tylko rzeczy białe. Ale dla Peirce’a białość jest rzeczywistą możliwością. Z epistemologicznego punktu widzenia jest rzeczywistą możliwością idei, idei pierwszości.27

W ogólności, poznanie ludzkie i nauka zakładają jako konieczny warunek istnienia dziedzinę rzeczywistych możliwości, „istot”, o charakterze ogólnym. Nie możemy zatem uznać tezy nominalisty, że ogólność przysługuje jedynie słowem w ich funkcji zastępowania mnogości jednostkowych bytów.28

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>