Russell i badanie języka w kontekście ludziego życia

Ten metodologiczny, choć nie dogmatyczny behawioryzm można również odnaleźć, na przykład, w Russellowskim ujęciu wyrażeń w trybie rozkazującym. Wypowiedź w trybie rozkazującym „wyraża” coś w tym, kto mówi, pragnienie złączone z ideą zamierzonego skutku, „oznacza” natomiast zewnętrzny skutek, będący przedmiotem zamierzenia i rozkazu. A wypowiedź w trybie rozkazującym jest zrozumiana, „gdy wywołuje jakiś ruch ciała lub dążność do wykonania takiego ruchu”.28

O zdaniach w trybie rozkazującym, choć są sensowne, nie mówimy jednak, że są prawdziwe czy fałszywe. Rozważmy więc zdania oznajmujące, o których mówimy, że orzekają o faktach. Russell nazywa je też twierdzeniami utrzymując, że „twierdzenie ma dwie strony, subiektywną i obiektywną”.29 Subiektywnie, twierdzenie wyraża stan wygłaszającej je osoby, który można nazwać przeświadczeniem.8″ Obiektywnie, twierdzenie odnosi się do czegoś, co czyni je prawdziwym lub fałszywym. Twierdzenie jest fałszywe, gdy zmierza do ukazania faktu, lecz mu się to nie udaje, a prawdziwe, gdy tego dokonuje. Ale twierdzenia prawdziwe i fałszywe są równie sensowne. Sensu twierdzenia nie można zatem utożsamiać z rzeczywistym orzekaniem o fakcie, lecz tkwi on raczej w tym, co twierdzenie wyraża, a wyraża mianowicie jakieś przeświadczenie lub, dokładniej, przedmiot tego przeświadczenia, to, o czym jest się przeświadczonym. A o twierdzeniu, które się słyszy, mówimy, iż jest sensowne, z psychologicznego punktu widzenia, jeśli może w słuchającym wywoływać przeświadczenie, brak przeświadczenia co do czegoś lub wątpienie.

Nacisk, jaki kładł Russell na badanie języka w kontekście ludzkiego życia, niewątpliwie decyduje w znacznej mierze o wprowadzeniu przez niego nieco mylących chyba warunków psychologicznych. Ale główny wynik można ująć krótko w sposób następujący. Sens zdania jest tym, co wspólne zdaniu w danym języku i jego przekładowi na inny język. Na przykład zdania: „Jestem głodny”, i: „I am hungry”, mają wspólny element stanowiący sens każdego z nich. Tym wspólnym elementem jest ,udanie” w sensie logicznym. Nie możemy więc pytać, czy zdanie jest sensowne, jest ono bowiem sensem. Ale w każdym razie w przypadku zdań oznajmujących możemy w sposób właściwy zapytać, czy są prawdziwe, czy fałszywe. Sens jest więc niezależny od prawdy.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>