Rys myśli Edwardsa

Nie trzeba jednak uważać, że fakt, iż Edwards odrzuca, wraz z Berkeleyem, istnienie substancji materialnej, lecz uznaje istnienie substancji duchowych, znaczy, iż jego zdaniem wola ludzka stanowi wyjątek od prawdy ogólnej, że tylko Bóg jest rzeczywistą przyczyną. Z pewnego punktu widzenia możemy oczywiście powiedzieć, że podaje on empiryczną analizę relacji, szczególnie relacji przyczynowej. Ale ta analiza zostaje powiązana z kalwińską ideą wszechmocy czy przyczynowości Boga, tworząc idealizm metafizyczny, w którym Bóg jawi się jako jedyna autentyczna przyczyna. W swym dziele Freedom of the Will („Wolność woli”) Edwards wyraźnie odrzuca ideę samo- określającej się woli ludzkiej. Jego zdaniem absurdalne, a zarazem stanowiące wyraz arminianizmu, jest twierdzenie, że wola ludzka może wybierać wbrew przeważającemu motywowi czy skłonności.2 O wyborze decyduje zawsze przeważający motyw, ten zaś z kolei jest określany przez to, co jawi się jako największe dobro. Teologicznie mówiąc, wybór dokonywany przez człowieka określa z góry

Oczywiście, jeśli przez przeważającą skłonność czy najsilniejszy motyw rozumiemy motyw, który faktycznie przeważył, absurdalne byłoby twierdzić, że możemy mu się oprzeć. Ale wówczas zdanie, że zawsze postępujemy jego śladem, staje się tautologią. jego Stwórca. Błędem jednak jest przyjmować, że zwalnia to człowieka od wszelkiej odpowiedzialności moralnej. Sąd moralny bowiem dotyczący danego czynu zależy po prostu od natury tego czynu, a nie od jego przyczyny. Czyn zły pozostaje czynem złym, niezależnie od jego przyczyny.

Ciekawy rys myśli Edwardsa stanowi jego teoria poczucia Boga lub bezpośredniej świadomości doskonałości Boskiej. W ogólności odnosił się on z sympatią do „Wielkiego Przebudzenia”, ruchu odrodzenia religijnego z lat 1740-1741. A uznawał, że uczucia religijne, o których napisał traktat, stanowią przejaw ujmowania doskonałości Boskiej, które to ujmowanie trzeba przypisać raczej sercu niż głowie. A zarazem usiłował odróżnić poczucie Boga od wysoce emocjonalnych stanów, charakterystycznych dla spotkań uczestników owego ruchu odrodzenia religijnego. Czyniąc to rozwinął teorię poczucia Boga, w której można upatrywać zasadnie wpływ idei estetycznych i moralnych Hutchesona.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>