Stanowisko filozoficzne Alexandra

Jeśli przyjmie się przesłanki Alexandra, jego stanowisko jest zrozumiałe. Z jednej strony, jeśli Bóstwo jest cechą przyszłego poziomu bytu, a Bóg poddawałby się utożsamieniu z aktualnym nosicielem tej cechy, Bóg byłby skończony. Z drugiej strony Alexander przyjmuje, że świadomość religijna wymaga Boga, który nie tylko istnieje, lecz również jest nieskończony. Trzeba zatem utożsamiać Boga z nieskończonym światem jako czymś, co dąży do cechy Boskości. Ale powiedzenie tego to w rzeczywistości niewiele więcej niż zastosowanie etykiety „Bóg” do ewoluującego świata, do kontinuum czasoprzestrzennego. Z pewnością istnieje pewne podobieństwo między poglądem Alexandra i Hegla, a zarazem Absolut Hegla definiuje się jako Duch, zaś Absolut Alexandra definiuje się jako Czasoprzestrzeń. To zaś sprawia, że etykieta „Bóg” jest jeszcze bardziej niestosowna. Właściwe jest natomiast określenie religii jako „uczucia”.- W naturalistycznej filozofii bowiem religia staje się właśnie uczuciem, staje się mianowicie swego rodzaju uczuciem kosmicznym.

Rozwojowi i rozpowszechnieniu się prądu myślowego, któremu towarzyszyła wyraźna nieufność wobec wszelkich rozległych poglądów na świat, należy zawdzięczać okoliczność, że filozofii Alexandra poświęcono niewiele uwagi.57 W każdym razie w dziedzinie filozofii spekulatywnej jego gwiazda została całkowicie zaćmiona przez gwiazdę Alfreda Northa Whiteheada (1861-1947), największego angielskiego metafizyka od czasów Bradleya. Wprawdzie raczej nie można by twierdzić, że wpływ Whiteheada jako filozofa spekulatywnego na współczesną filozofię brytyjską był rozległy czy głęboki. Uwzględniwszy panujący klimat myśli filozoficznej, trudno oczekiwać, by był taki. Wpływ Whiteheada był faktycznie większy w Ameryce, gdzie filozof pracował od 1924 r. aż do śmierci, niż w jego rodzinnym kraju. Ale w ostatnich kilku latach zainteresowanie jego myślą ujawnia się w znacznej ilości książek i artykułów publikowanych w Wielkiej Brytanii.58 A jego nazwisko staje się stopniowo znane w Europie. Innymi słowy, Whitehead zostaje uznany za wielkiego myśliciela, natomiast Alexander ulega zapomnieniu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>