Stworzenie zewnętrznego świata

Posługując się w ten sposób ową ideą Henry nie naśladował po prostu Cousina. Cousin bowiem podkreślał, że istnienie Boga znamy dzięki rozumowaniu indukcyjnemu, wychodząc od istnienia skończonych substancji, choć usiłował wiązać tę tezę z ideą Boga inspirowaną przez metafizyczny idealizm niemiecki: idea ta dawała klerykalnym krytykom powód do oskarżeń o panteizm. Henry’ego interesowała głównie odkupieńcza moc chrześcijaństwa w dziejach, a przyjmując Cousina ideę rozumu przenosił ją w kontekst teologii chrześcijańskiej. czesnego świata. „To, co potocznie nazywa się wśród nas transcen- dentalizmem, jest idealizmem – idealizmem, jaki jawi się w 1842 r.” 6 Materialista opiera się na doświadczeniu zmysłowym i na tym, co nazywa faktami, natomiast „idealista wychodzi od świadomości, a świat uważa za zjawisko”.7 Wydaje się więc, że materializm i idealizm są zdecydowanie sobie przeciwstawne. Gdy jednak zaczynamy pytać materialistę, czym są w rzeczywistości owe podstawowe fakty, jego solidny świat zaczyna się rozpadać. A fenomenalizm wszystko ostatecznie sprowadza do danych świadomości. Pod wpływem krytyki zatem materializm zaczyna przechodzić w idealizm, dla którego „myśl jest jedyną rzeczywistością… a przyroda, literatura, historia to tylko subiektywne zjawiska”.8

Nie wynika stąd jednak, że świat zewnętrzny jest po prostu stworzony przez jednostkowy umysł. Jest on raczej wytworem jednego uniwersalnego ducha czy świadomości, „tej Jedności, tej Nad-Duszy, w której zawiera się poszczególny byt każdego człowieka i w której staje się jednością z wszystkim innym”.9 Ta Nad-Dusza lub wieczne Jedno, łub Bóg to jedyna ostateczna rzeczywistość, a przyroda jest jej projekcją. „Świat pochodzi z tego samego ducha co ciało człowieka. Jest to dalsza i niższa projekcja Boga, projekcja Boga w nieświadomość. Ale pod jednym ważnym względem świat różni się od ciała. Nie jest, tak jak ciało, poddany teraz woli ludzkiej. Jego spokojny ład jest nietykalny dla nas. Jest zatem dla nas tym, co objaśnia obecnie myśl Boga.” 10

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>