System filozoficzny Whiteheada

Ale choć filozofia Whiteheada, opierając się, jak mówił, na realistycznej podstawie, z pewnością zasługuje na uwzględnienie w tym rozdziale, jest zbyt złożona, by ją podsumować w kilku paragrafach. Toteż po pewnym namyśle autor tych słów zdecydował się nie podejmować takiej próby. Warto jednak zauważyć, że Whitehead był przeświadczony o nieuchronności spekulatywnej czy metafizycznej filozofii. To znaczy, jeśli filozof nie przerywa rozmyślnie w pewnym miejscu procesu rozumienia świata i uogólniania, dochodzi nieuchronnie do „próby obmyślenia spójnego, logicznego, koniecznego systemu idei ogólnych, za pomocą których można zinterpretować każdy składnik naszego doświadczenia”.01 Ponadto, nie chodzi po prostu o syntetyzowanie nauk, analiza bowiem każdego konkretnego faktu i określenie statusu każdego bytu wymaga ostatecznie jakiegoś ujęcia ogólnych zasad i kategorii, jakie ucieleśnia fakt, oraz ujęcia statusu danego bytu w ramach całości świata. Patrząc od strony języka, każde zdanie stwierdzające konkretny fakt wymaga dla swej pełnej analizy ukazania ogólnego charakteru świata, jaki się w tym fakcie przejawia. Biorąc rzecz ontologicznie, „by nadać wymagany status każdemu określonemu bytowi, potrzebny jest świat jako system”.2 Gdziekolwiek więc zaczynamy, dochodzimy do metafizyki, pod warunkiem, że nie przerywamy po drodze procesu rozumienia.

Ten punkt widzenia zakłada oczywiście, że świat jest systemem organicznym. A o systemie filozoficznym Whiteheada stanowi właśnie uporczywy wysiłek pokazywania, że świat jest faktycznie jednolitym, dynamicznym procesem, wielością-w-jedności, którą trzeba rozumieć, jako twórcze narastanie nowości. Jak już zauważono, całościowy wynik jego spekulacji zdradza pewne podobieństwo do absolutnego idealizmu. Ale świat, jaki ukazuje Whitehead, z pewnością nie jest dialektycznym urzeczywistnianiem się absolutnej Idei. O całości wszechświata, obejmującej Boga i świat, Whitehead mówi, że zostaje ujęta „w uchwyt ostatecznej podstawy metafizycznej, twórczego narastania nowości”.63 „Twórczość”64 właśnie, a nie myśl jest dla Whiteheada czynnikiem ostatecznym.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>