Ważność psychologii nawyków dla etyki

Pomijając na razie wszelką krytykę instrumentalistycznej teorii prawdy, możemy przejść do etyki, którą Dewey uznaje za dyscyplinę zajmującą się inteligentnym postępowaniem z uwagi na cel, postępowaniem świadomie kierowanym. Podmiot moralnego działania to ktoś. kto stawia sobie cel do osiągnięcia w działaniu.46 Ale Dewey podkreśla, że działanie, skierowane świadomie na cel, który podmiot działający uznaje za wartościowy, zakłada istnienie nawyków jako nabytych dyspozycji do pewnych sposobów reagowania na pewne klasy bodźców. „Czyn musi pojawiać się przed myślą, a nawyk przed zdolnością do dowolnego wzbudzania myśli.” 47 Jak mówi Dewey, dopiero człowiek, który już ma pewną nawykową postawę i jest zdolny do stania prosto, może wytworzyć sobie ideę postawy wyprostowanej jako celu, do którego się świadomie dąży. Nasze idee, tak jak nasze wrażenia, zależą od doświadczenia. „A doświadczeniem, od którego jedne i drugie zależą, jest działanie nawyków – pierwotnie instynktów.” 48 Nasze zamiary i cele działania przychodzą do nas za pośrednictwem nawyków.

Podkreślanie przez Deweya ważności psychologii nawyków dla etyki wiąże się częściowo z jego przekonaniem, że nawyki, rozumiane jako skłonności do pewnych rodzajów działania, „tworzą ja”,49 a „charakter to splot nawyków”.60 Jeśli bowiem taki splot, w sensie harmonijnej i jednolitej całości, jest raczej czymś, co mamy osiągnąć, niż czymś pierwotnie danym, wynika stąd oczywiście, że teoria moralności musi uwzględniać nawyki, o ile zajmuje się rozwojem natury ludzkiej.

Ale podnoszenie przez Deweya ważności psychologii nawyków wiąże się również z jego postanowieniem, by włączyć etykę do ogólnej naturalistycznej interpretacji doświadczenia. Naturalizm nie może przyjąć takiej idei jak idea wiecznych norm, samoistnych absolutnych wartości czy idea ponadnaturalnego prawodawcy moralnego. Całe życie moralne, choć wyraźnie pojawiają się w nim nowe elementy, trzeba ukazywać jako rozwój wzajemnego oddziaływania organizmu ludzkiego i jego środowiska. Toteż studiowanie psychologii biologicznej i społecznej jest nieodzowne dla filozofa moralności, zajmującego się rzeczywistym życiem moralnym.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>