Zasada pragmatyzmu według Peirce’a

Peirce formułuje zasadę pragmatyzmu na różne sposoby. Jednym z najlepiej znanych jest następujące sformułowanie. „Aby ustalić znaczenie pojęcia intelektualnego, trzeba rozważyć, jakie następstwa praktyczne mogą przypuszczalnie wypłynąć z koniecznością z prawdy tego pojęcia, a suma owych następstw będzie stanowić cale jej znaczenie.”25 Załóżmy, na przykład, że słyszę, iż przedmiot pewnego rodzaju jest twardy: załóżmy też, że nie wiem, co znaczy słowo „twardy”. Można mi to wyjaśnić oznajmiając, że powiedzenie, iż przedmiot jest twardy, znaczy między innymi, że jeśli wywiera się nań umiarkowany nacisk, nie ustępuje pod naciskiem w taki sposób, jak to czyni masło: że jeśli się na nim siada, nie wygina się, i tak dalej. A suma wszystkich „następstw praktycznych”, które wynikają koniecznie, jeśli prawdą jest powiedzenie, że przedmiot jest twardy, daje całe znaczenie pojęcia. Jeśli w to nie wierzę, muszę jedynie wykluczyć wszystkie takie „następstwa praktyczne” ze znaczenia terminu. Zobaczę wówczas, że niemożliwością stanie się odróżnienie znaczenia terminu „twardy” od znaczenia terminu „miękki”.

Otóż, jeśli traktujemy Peirce’a jako kogoś, kto mówi, że znaczenie pojęcia intelektualnego jest sprowadzalne do idei pewnych danych zmysłowych, będziemy musieli dojść do wniosku, że przeczy swemu twierdzeniu, iż pojęcia intelektualne nie są sprowadzalne do idei „pierwszości”. A jeśli traktujemy go jako mówiącego, że znaczenie pojęcia intelektualnego jest sprowadzalne do idei pewnych działań, będziemy musieli dojść do wniosku, że przeczy swemu twierdzeniu, że takie pojęcia nie są sprowadzalne do idei „drugości”. Ale nie mówi on ani jednego, ani drugiego. Jego pogląd głosi, że znaczenie pojęcia intelektualnego można wyłożyć w terminach idei koniecznych relacji między ideami drugości a ideami pierwszości, to znaczy między ideami chcenia czy działania a ideami postrzegania. Wyjaśnia on, że gdy mówi o „następstwach”, to znaczy odwołuje się do relacji (con- seąuentia) między następnikiem a poprzednikiem, a nie po prostu do następnika (conseąuens).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>