Zasady logiki a pragnienia i zamiary ludzkie

Pragmatysta jest przeświadczony, że ważność postępowania logicznego ujawnia się w jego skutecznym działaniu. Ale jest ono skuteczne jedynie w konkretnych kontekstach. A więc na próżno zakładamy, że zupełne abstrahowanie od wszelkiej treści wprowadza nas w dziedzinę niezmiennej, absolutnej prawdy. W istocie, Schiller posuwa się aż do powiedzenia, że logika formalna „jest w najściślejszym i najpełniejszym sensie bezsensowna”74. Gdy ktoś mówi: „To jest zbyt lekkie”, a nie znamy kontekstu, jego zdanie jest dla nas pozbawione sensu, nie wiemy bowiem, czy odnosi się do ciężaru przedmiotu, czy do barwy czegoś, czy do jakości lektury lub książki. Podobnie, nie możemy całkowicie abstrahować od użycia logiki, od jej stosowania, „nie narażając ‚się przez to na zupełną utratę nie tylko prawdy, lecz także znaczenia”. 75

Jeśli więc zasady logiki są postulatami wprowadzanymi ze względu na pragnienia i zamiary ludzkie, a ich ważność zależy od powodzenia, jakie przynoszą w spełnianiu owych pragnień i zamiarów, wynika stąd, że nie możemy oddzielić logiki od psychologii. „Wartość logiczna musi być ugruntowana w fakcie psychicznym lub nigdzie … Możliwości logiczne (czy nawet «konieczności») są niczym, o ile nie stają się jakoś psychicznie rzeczywiste i czynne.” 76 Tyle o wszelkich próbach odpsychologizowania logiki i postawienia jej na własnych nogach.

To, co powiedziało się o prawdzie logicznej, że mianowicie jest względna, zależna od pragnień i celów ludzkich, można powiedzieć o prawdzie w ogóle. Prawdy są w rzeczywistości wartościowaniami. To znaczy, powiedzieć, że jakieś zdanie jest prawdziwe, to tyle co powiedzieć, że posiada wartość praktyczną, zaspokajając pewien zamysł. „Prawda jest użyteczna, skuteczna, czynna – do tego nasze praktyczne doświadczenie usiłuje ograniczyć nasze oceny prawdziwości.” 77 I na odwrót, fałsz jest bezużyteczny, jest tym, co nie działa. Jest to „wielka Pragmatyczna zasada wyboru”.78

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>